Przejdź do treści

Olejek sosnowy - właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania

Gałązki sosny z długimi igłami i kroplami wody w kamionkowej misce na drewnianym stole przy oknie
Cztery bursztynowe buteleczki z korkami obok gałązek sosny i drzew iglastych o krótkich igłach
2

przygotował Mateusz Lis··11 min czytania

Olejek sosnowy opisuję tu wyłącznie za dokumentami: co mówią o nim monografie, komu szkodzi, co zawiera buteleczka i jak czytać etykietę. Dawek nie podaję, bo zależą od konkretnego preparatu i jego ulotki; to także nie jest porada lekarska. Sosny w naszych świecach sojowych nie używamy.

Na skróty: tabela z dokumentami, przeciwwskazania oraz lista kontrolna przed użyciem.

Czym jest olejek sosnowy?

Olejek sosnowy (łac. Pini silvestris aetheroleum) to mieszanina lotnych związków ze świeżych igieł i gałązek sosny zwyczajnej, uzyskiwana destylacją z parą wodną. Ponad 80% jego składu to węglowodory monoterpenowe, między innymi pineny i δ-3-karen. Jakość surowca opisuje Farmakopea Europejska, a w kosmetykach olejek występuje pod nazwą INCI Pinus Sylvestris Leaf Oil.[1][2]

Sosna rośnie na ponad 61% powierzchni lasów zarządzanych przez Lasy Państwowe,[3] ale pochodzenie igieł na kartach olejków bywa opisane bardzo ogólnie, na przykład „Europa Wschodnia i Środkowa”.[4]

Na co pomaga olejek sosnowy według oficjalnych dokumentów?

Europejska Agencja Leków (EMA) nie wydała monografii olejku sosnowego, nie opracowała go też europejska organizacja towarzystw fitoterapeutycznych ESCOP. Monografia niemieckiej Komisji E wymienia nieżyty górnych i dolnych dróg oddechowych, a przy stosowaniu na skórę także dolegliwości reumatyczne i nerwobóle. To opis wskazań leku z ulotką, nie obietnica działania olejku z drogerii.[5][1][6]

W wykazie wszystkich surowców roślinnych, którymi zajmuje się komitet HMPC przy EMA, nie ma sosny ani żadnego innego gatunku Pinus (stan z 6 listopada 2026 roku).[5] Kompendium Kooperation Phytopharmaka, zrzeszenia niemieckich producentów leków roślinnych (dalej: kompendium), dodaje, że olejek nie dostał w Niemczech statusu tradycyjnego leku roślinnego w rozumieniu § 39a tamtejszej ustawy o lekach.[1]

DokumentCo mówi o olejku sosnowym
EMA, komitet HMPCbrak monografii i brak olejku w wykazie ocenianych surowców[5]
ESCOPnie opracowano[1][6]
Komisja E (Niemcy, wersja z 1990 roku)nieżyty górnych i dolnych dróg oddechowych; przy stosowaniu na skórę także dolegliwości reumatyczne i nerwobóle[1][6]
Farmakopea Europejska (monografia nr 1842)opisuje jakość olejku, nie jego działanie[1]
Przykładowy lek: niemiecka maść z olejkiem sosnowym i eukaliptusowym, po 10 g na 100 g (dalej: maść)do inhalacji i wcierania przy przeziębieniu dróg oddechowych z gęstą wydzieliną; według charakterystyki leku badania farmakologiczne samego preparatu nie są dostępne[7]
Kosmetyk (olejek z drogerii lub apteki, zgłoszony w CPNP)unijna definicja kosmetyku obejmuje utrzymywanie ciała w czystości, perfumowanie, zmianę wyglądu i ochronę, a nie leczenie[8][4]

Karty produktów w wynikach wyszukiwania przypisują olejkowi także działanie przeciwwirusowe, „stymulację produkcji białych krwinek” i lepszą koncentrację.[4] Żaden dokument z tabeli tego nie opisuje. Moim zdaniem najuczciwiej czytać olejek z drogerii jako zapach, a pytania o leczenie kierować do lekarza lub farmaceuty.

Olejek sosnowy: przeciwwskazania i działania niepożądane

Według kompendium, opartego między innymi na monografii Komisji E, olejku sosnowego nie stosuje się przy astmie oskrzelowej i krztuścu ani w okolicy oczu. Kąpieli z jego dodatkiem unika się przy rozległych uszkodzeniach skóry, zapalnych chorobach skóry, gorączce, niewydolności serca i wysokim ciśnieniu krwi. Może podrażniać skórę i błony śluzowe.[1]

SytuacjaCo podają źródła
astma oskrzelowa, krztusiecnie stosować[1]
pseudokrup i inne choroby dróg oddechowych z wyraźną nadwrażliwością dróg oddechowychprzeciwwskazania w charakterystyce maści[7]
okolica oczunie stosować[1]
niemowlęta i dzieci do 2 latryzyko skurczu krtani, w skrajnym przypadku z zatrzymaniem oddechu; nigdy na twarz; zapobiegawczo odradza się stosowanie do 4. roku życia[1]
dzieci 2-5 latmaści nie nakłada się na twarz, zwłaszcza w okolicy nosa[7]
kąpielnie przy rozległych uszkodzeniach skóry, zapalnych chorobach skóry, gorączce, niewydolności serca i wysokim ciśnieniu[1]
skórapodrażnienie skóry i błon śluzowych[1]; w karcie charakterystyki zwroty H315 (działa drażniąco na skórę) i H317 (może powodować reakcję alergiczną skóry)[2]
uszkodzona skóra, karmienie piersią, błony śluzowew charakterystyce maści dwa pierwsze to przeciwwskazania, a błony śluzowe to ostrzeżenie (dotyczy tego leku, nie samego olejku)[7]

Czy olejek sosnowy można stosować w ciąży?

Źródła tego tekstu nie dają podstaw do stosowania olejku sosnowego w ciąży. Kompendium nie omawia ciąży wcale. Producent maści pisze, że nie ma wystarczających badań nad stosowaniem jej w ciąży, więc w tym czasie nie należy jej używać, a w okresie karmienia jest przeciwwskazana.[1][7]

Decyzję o jakimkolwiek olejku eterycznym w ciąży warto omówić z lekarzem prowadzącym albo z farmaceutą, z opakowaniem konkretnego produktu w ręku.

Olejek sosnowy dla dzieci: od jakiego wieku?

U niemowląt i dzieci do 2 lat olejek sosnowy może wywołać skurcz krtani, dlatego nie nakłada się go na twarz, a zapobiegawczo odradza się go dzieciom do 4 lat. Według charakterystyki maści inhalacji parowej nie robi się dzieciom poniżej 6 lat, bo grozi oparzeniem; starsze inhalują pod nadzorem.[1][7]

Ta sama charakterystyka zabrania nakładania maści na twarz, a zwłaszcza w okolicy nosa, także dzieciom w wieku 2-5 lat, a pseudokrup wymienia wśród przeciwwskazań.[7]

Raport EMA o olejku eukaliptusowym opisuje przypadek wcześniej zdrowej, 12-miesięcznej dziewczynki, którą przy łagodnej infekcji dróg oddechowych bez gorączki w ciągu czterech dni pięć razy długo kąpano z dodatkiem nieznanej ilości olejków eukaliptusowego, sosnowego i tymiankowego. Po ostatniej kąpieli pojawiły się drgawki, które nawracały przez około cztery tygodnie. Autorzy opisu przypuszczali, że dziewczynka miała utajoną encefalopatię padaczkową, a olejki mogły zapoczątkować napady.[9]

Groźne jest też przypadkowe połknięcie. Przykładowa karta charakterystyki olejku z igieł Pinus sylvestris ma zwrot H304: po połknięciu olejek może przedostać się do dróg oddechowych, co grozi śmiercią.[2] Także opis olejku sosnowego w aptece internetowej każe przechowywać go w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.[10]

Czy olejek sosnowy szkodzi kotom i psom?

Tak. Amerykańska linia pomocy przy zatruciach zwierząt Pet Poison Helpline uznaje olejek sosnowy za bardzo toksyczny dla zwierząt po połknięciu, a za szczególnie wrażliwe uważa koty. Mała ilość skoncentrowanego olejku może uszkodzić przewód pokarmowy, wywołać drgawki, niewydolność wątroby i nerek, a nawet śmierć.[11]

Weterynarze sieci klinik VCA wymieniają olejek sosnowy wśród olejków trujących dla kotów i zaznaczają, że szkodzi także na skórze: kot zlizuje go przy myciu. Koty mają mniej enzymów wątrobowych potrzebnych do rozkładu tych związków, a najwrażliwsze są kocięta i koty z chorą wątrobą.[12]

Gdy kot miał kontakt z olejkiem, VCA zaleca od razu zadzwonić do weterynarza, nie wywoływać wymiotów i nie podawać węgla, zabrać opakowanie do lecznicy, a olejek z sierści zmyć płynem do naczyń.[12]

Jak stosować olejek sosnowy?

Źródła opisują trzy drogi: inhalację nad gorącą wodą, kąpiel z dodatkiem olejku i wcieranie gotowych preparatów, czyli maści, kremów, emulsji i roztworów alkoholowych. Ilość kropli podaje ulotka leku albo opis kosmetyku, bo stężenia w preparatach są różne. Nierozcieńczony olejek może podrażniać i uczulać skórę.[1][2]

SposóbNa co uważać
inhalacja parowawedług charakterystyki maści: nie przygotowywać na kuchence ani w mikrofalówce, nie podgrzewać ponownie po ostygnięciu; nie dla dzieci poniżej 6 lat[7]
kąpielprzeciwwskazania z tabeli wyżej[1]
wcieraniegotowy preparat, na przykład maść lub krem; nie na uszkodzoną skórę i błony śluzowe, po użyciu umyć ręce[7]
zapach w pomieszczeniuopis kosmetyku w aptece internetowej podaje osobną ilość do nawilżacza lub rozpylacza; w domu z kotem patrz wyżej[10][12]

Szerzej o tym, czego można, a czego nie można oczekiwać od zapachów w domu, piszemy w tekstach o aromaterapii i o zapachach do domu.

Czy olejek sosnowy można pić?

Olejku kupionego jako kosmetyk nie pije się. Opis olejku sosnowego w aptece internetowej mówi wprost: „Produkt tylko do użytku zewnętrznego”, a karta charakterystyki ostrzega, że po połknięciu działa szkodliwie, a zachłyśnięcie może grozić śmiercią. Stosowanie wewnętrzne z monografii Komisji E dotyczy leku z ulotką, nie kosmetyku.[10][2][1]

Skład olejku sosnowego: co jest w buteleczce?

W przykładowej karcie charakterystyki olejku z igieł sosny zwyczajnej alfa-pinen stanowi 32-60%, beta-pinen 5-22%, limonen 7-18%, δ-3-karen 6-18%, a beta-kariofilen 1-6%. To przedziały jednego dostawcy. Skład igieł zależy też od miejsca, w którym rosną drzewa (badanie niżej), dlatego przedziały w kartach różnych dostawców się różnią.[2][13]

ZwiązekUdział w karcie charakterystykiZwroty H (palność i zdrowie)
alfa-pinen32-60%H226, H302, H304, H315, H317
beta-pinen5-22%H226, H304, H315, H317
limonen7-18%H226, H304, H315, H317
δ-3-karen6-18%H226, H304, H315, H317
beta-kariofilen1-6%H304, H317

Źródło do tabeli: karta charakterystyki brytyjskiego dostawcy surowców do świec i mydeł.[2] Kompendium wymienia jeszcze mircen i kamfen, octan bornylu oraz seskwiterpeny: kariofilen, alfa-humulen i germakren D.[1]

Polskie badanie z 2021 roku dotyczyło lotnych związków w samych igłach, nie olejku. W igłach sosen z terenu niezanieczyszczonego najwięcej było δ-3-karenu, a w igłach sosen rosnących na odpadach poflotacyjnych przeważał alfa-pinen.[13]

Jak wybrać i przechowywać olejek sosnowy?

Na etykiecie szukaj nazwy łacińskiej Pinus sylvestris albo nazwy INCI Pinus Sylvestris Leaf Oil, która mówi, że olejek pochodzi z igieł. Trzymaj butelkę szczelnie zamkniętą, w chłodzie, ciemności i z dala od ognia: olejek jest łatwopalny, a IFRA ogranicza w olejkach z roślin sosnowatych nadtlenki z powodu ryzyka uczulenia skóry.[2][14]

Na etykiecieCo to jest
Pinus Sylvestris Leaf Oilolejek z igieł sosny zwyczajnej[2][4]
Pinus Sylvestris Oilnazwa bez wskazania części rośliny; tak opisano skład olejku z apteki internetowej[10]. Unijne przepisy o kosmetykach wymieniają ją w tej samej pozycji co olejek z igieł, ale nazwa nie mówi, z czego olejek powstał; w razie wątpliwości poproś sprzedawcę o kartę charakterystyki[15]
olejek z kosodrzewiny (niem. Latschenkiefernöl, Pinus mugo)brak osobnej monografii Komisji E, EMA i ESCOP; w Niemczech stosowany zwyczajowo, zewnętrznie i do inhalacji[16]
olejek terpentynowyolejek z terpentyny, czyli żywicy sosny, a nie z igieł; połknięty w dużej ilości zatruwa[17]
olejek jodłowy, świerkowyolejki z igieł i pędów innych drzew iglastych[17]

Przy przechowywaniu wystarczy trzymać się karty charakterystyki: pojemnik szczelnie zamknięty, w suchym i przewiewnym miejscu, z dala od źródeł zapłonu, chroniony przed światłem i z jak najmniejszym dostępem tlenu. Dostawca podaje, że olejek jest stabilny poniżej 15°C.[2]

Powód jest konkretny. Międzynarodowe stowarzyszenie branży zapachowej IFRA dopuszcza olejki z roślin sosnowatych (rodzaje Pinus i Abies) tylko wtedy, gdy liczba nadtlenków jest jak najniższa, poniżej 10 milimoli na litr, na przykład dzięki przeciwutleniaczom dodanym przy produkcji. Jako główne zagrożenie wskazuje uczulenie skóry.[14] W kosmetykach w UE ten sam limit jest wiążący: załącznik III do rozporządzenia kosmetycznego w pozycji 110 („olejek i ekstrakt z Pinus sylvestris”), dodanej rozporządzeniem Komisji 344/2013, wymaga liczby nadtlenkowej poniżej 10 mmol/l. Ograniczenie dotyczy surowca, a nie gotowego kosmetyku.[15]

Cztery bursztynowe buteleczki z korkami obok gałązek sosny i drzew iglastych o krótkich igłach
Olejki z różnych drzew iglastych wyglądają tak samo; różni je nazwa łacińska na etykiecie.

Czy olejek sosnowy nadaje się do świec?

Dokumenty, na których opiera się ten tekst, nie oceniają olejku sosnowego jako dodatku do wosku. Mówią za to dwie rzeczy ważne przy ogniu: karta charakterystyki klasyfikuje go jako łatwopalną ciecz (H226) i podaje temperaturę zapłonu 37°C; karta produktu innego dostawcy podaje 39°C.[2][4]

Butelki nie trzyma się przy płomieniu ani przy rozgrzanej kuchence. Jak dobierać olejki do wosku sojowego i w jakiej temperaturze je dodawać, opisuję w poradnikach o olejkach zapachowych do świec i o tym, jak zrobić świecę sojową.

Według tego samego schematu, od dokumentów urzędowych do etykiety, powstały też teksty o olejku z drzewa herbacianego i olejku z kadzidłowca.

Zanim użyjesz olejku sosnowego: lista kontrolna

  1. Lek czy kosmetyk? Lek ma ulotkę ze wskazaniami i przeciwwskazaniami; kosmetyk wskazań leczniczych nie ma.
  2. Astma, krztusiec, pseudokrup: nie stosować.
  3. Dziecko: do 2 lat nie, do 4 lat lepiej nie; maści nigdy na twarz i nos dziecka; inhalacja parowa nie poniżej 6 lat.
  4. Kot w domu: butelka poza zasięgiem zwierzęcia, rozlany olejek od razu zmyć.
  5. Butelka: zamknięta, w chłodzie i ciemności, z dala od ognia i poza zasięgiem dzieci.

Najczęściej zadawane pytania

Tak, choć olejek z apteki bywa kosmetykiem, a nie lekiem. Kosmetyk nie ma wskazań leczniczych i zwykle nosi dopisek o użyciu wyłącznie zewnętrznym. Lek z olejkiem sosnowym ma ulotkę z przeciwwskazaniami i sposobem dawkowania. Kupując olejek dla dziecka albo osoby z astmą, warto zapytać farmaceutę, bo tych grup dotyczą przeciwwskazania.

Dokumenty nie odpowiadają na to pytanie po prostu „tak”. Monografia Komisji E wymienia nieżyty dróg oddechowych jako wskazanie dla leków z olejkiem sosnowym; EMA monografii nie wydała, a olejek kosmetyczny wskazań leczniczych nie ma. Przy katarze dziecka, astmie lub krztuścu decyzja należy do lekarza lub farmaceuty.

Olejek sosnowy pochodzi z igieł i gałązek sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris), a olejek z kosodrzewiny z kosodrzewiny, czyli sosny górskiej (Pinus mugo). Olejek z kosodrzewiny nie ma osobnej monografii Komisji E, EMA ani ESCOP; w Niemczech stosuje się go zwyczajowo, zewnętrznie i do inhalacji. Na etykiecie rozróżnisz je po nazwie łacińskiej.

Może. Karta charakterystyki oznacza go zwrotem H317, czyli „może powodować reakcję alergiczną skóry”. Za główne zagrożenie przy olejkach z roślin sosnowatych międzynarodowe stowarzyszenie branży zapachowej IFRA uznaje uczulenie skóry i wymaga niskiej liczby nadtlenków, które powstają przy utlenianiu. Dlatego olejek trzyma się szczelnie zamknięty i z dala od światła.

Tak. Karta charakterystyki olejku z Pinus sylvestris klasyfikuje go jako łatwopalną ciecz kategorii 3, ze zwrotem H226: „łatwopalna ciecz i pary”, i podaje temperaturę zapłonu 37°C. Karta produktu innego dostawcy podaje 39°C. Butelki nie stawia się przy świecy, kominku ani kuchence, a olejku nie podgrzewa się nad ogniem.

Olejek eteryczny powstaje przez destylację świeżych igieł i gałązek z parą wodną, więc bez aparatury destylacyjnej się go nie uzyska. Igły zalane olejem roślinnym dają olej z wyciągiem z sosny, a nie olejek eteryczny o składzie opisanym w tym tekście. Do zapachu w domu prościej kupić gotowy olejek.

Źródła

  1. Kooperation Phytopharmaka (zrzeszenie producentów leków roślinnych), Arzneipflanzenlexikon: „Kiefer / Föhre - Pinus sylvestris L.” (otrzymywanie i skład olejku, Ph. Eur., status HMPC/ESCOP i § 39a AMG, monografia Komisji E 1990, przeciwwskazania, działania niepożądane, postacie preparatów). arzneipflanzenlexikon.info
  2. Supplies for Candles & The Soap Kitchen Ltd, karta charakterystyki „Pine Sylvestris, Essential Oil TSK-ESS005” (rozp. UE 2020/878): INCI Pinus Sylvestris Leaf Oil, klasyfikacja CLP (H226, H302, H304, H315, H317, H410), skład (sekcja 3), przechowywanie (sekcje 7 i 9). suppliesforcandles.co.uk (PDF)
  3. Lasy Państwowe, „Polskie lasy” (udział sosny w powierzchni lasów). lasy.gov.pl
  4. Pupus.pl, karta produktu „Naturalny olejek eteryczny SOSNOWY 10ml” (Senti Oils): pochodzenie, INCI, wpis do CPNP, temperatura zapłonu, opis działania podawany przez sklep. Dostęp 6.11.2026. pupus.pl
  5. European Medicines Agency, „Download medicine data”: plik „Herbal medicines” (wykaz surowców ocenianych przez HMPC; pobrany i przeszukany 6.11.2026, brak Pinus). ema.europa.eu
  6. Altmeyers Enzyklopädie, Fachbereich Phytotherapie: „Pini silvestris aetheroleum” (HMPC i ESCOP: nie opracowano; wskazania Komisji E). Aktualizacja 11.01.2025. altmeyers.org
  7. Fachinformation (charakterystyka produktu leczniczego) „Pinimenthol Erkältungsbalsam mild Eucalyptusöl Kiefernnadelöl”, październik 2019: skład, wskazania (4.1), przeciwwskazania (4.3), ostrzeżenia (4.4), ciąża i karmienie (4.6), działanie (5). fachinfo.de (PDF)
  8. Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 dotyczące produktów kosmetycznych, art. 2 ust. 1 lit. a (definicja produktu kosmetycznego). eur-lex.europa.eu
  9. European Medicines Agency, HMPC (2024). Assessment report on Eucalyptus globulus Labill., Eucalyptus polybractea R.T. Baker, Eucalyptus smithii R.T. Baker, aetheroleum, Revision 1. EMA/HMPC/320282/2023 (opis przypadku Burkhard i wsp. 1999, rozdział o bezpieczeństwie). ema.europa.eu (PDF)
  10. Medicare.pl, karta produktu „Olejek eteryczny sosnowy, 10 ml” (PharmaTech): skład, przechowywanie, ostrzeżenia, sposób użycia podany przez producenta. Dostęp 6.11.2026. medicare.pl
  11. Pet Poison Helpline, „Pine Oil” (toksyczność dla zwierząt). petpoisonhelpline.com
  12. Schmid R., Brutlag A., Flint C., VCA Animal Hospitals: „Essential Oil and Liquid Potpourri Poisoning in Cats”. vcahospitals.com
  13. Magdziak Z., Gąsecka M., Waliszewska B. i in. (2021). The influence of environmental condition on the creation of organic compounds in Pinus sylvestris L. rhizosphere, roots and needles. Trees. doi:10.1007/s00468-020-02046-y. doi.org
  14. IFRA Standard „Pinacea derivatives” (Amendment 28, 1994): specyfikacja liczby nadtlenków, ryzyko: uczulenie skóry. ifrafragrance.org (PDF)
  15. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 344/2013 zmieniające załączniki II, III, V i VI do rozporządzenia (WE) nr 1223/2009: załącznik III, poz. 110 „Olejek i ekstrakt z Pinus sylvestris” (nazwy INCI, liczba nadtlenkowa poniżej 10 mmoli/l, przypis 15: ograniczenie dotyczy substancji). eur-lex.europa.eu
  16. Kooperation Phytopharmaka, Arzneipflanzenlexikon: „Bergkiefer / Latsche - Pinus mugo Turra” (brak monografii HMPC, ESCOP i Komisji E; stosowanie zwyczajowe). arzneipflanzenlexikon.info
  17. aponet.de (portal niemieckich aptekarzy), „Kiefer” (2011): z czego otrzymuje się olejki z igliwia, terpentyna, ryzyko zatrucia. aponet.de

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Mateusz Lis

Mateusz Lis

Współzałożyciel UrbanNote

Współzałożyciel UrbanNote, odpowiada za produkcję i skład: receptury wosków, dobór olejków eterycznych i kontrolę jakości.

Wszystkie artykuły