




przygotowała Marta Lis··13 min czytania
Oudu nie ma w naszej ofercie, a ten tekst opisuje go jako surowiec, nie produkt. Nasze świece sojowe z innymi kompozycjami mają nuty rozpisane w przewodniku zapachowym.
Co to jest oud?
Oud to żywiczne drewno drzew z rodzaju Aquilaria z rodziny wawrzynkowatych, rosnących w południowej i południowo-wschodniej Azji.[1] Po polsku nazywa się je agarem albo drewnem agarowym,[2] po angielsku agarwood lub aloeswood. Arabskie słowo ʿūd znaczy dosłownie „pręt” albo „kij”, a z aloesem drewno nie ma nic wspólnego.[3] Tak samo nazywa się arabska lutnia.[4]
Tą samą nazwą określa się olejek destylowany z takiego drewna. Najczęściej pochodzi ono z gatunków Aquilaria malaccensis, A. crassna i A. sinensis,[3] a w perfumach pełni zwykle rolę nuty bazy.[3]

Jak powstaje oud?
Oud powstaje jako obrona drzewa. Gdy pień zostaje zraniony, na przykład przez owady, a potem zakażony grzybem, drzewo wydziela żywicę, która nasyca tkankę wokół zakażenia. Zdrowe drewno Aquilaria jest jasne, lekkie i prawie bezwonne, a nasycone żywicą staje się ciężkie, ciemne i pachnące.[3]
Za zakażenie odpowiada między innymi grzyb Phaeoacremonium parasitica.[3] Rany zostawia też owad Zeuzera conferta: w badaniu 3824 drzew z północno-wschodnich Indii zaatakował ponad jedną trzecią drzew w wieku 8-16 lat (34,13%).[5] Mimo to drewno agarowe tworzy niewielka część drzew. Wikipedia podaje około 7 na 100 drzew w lasach naturalnych,[3] a przegląd z 2019 roku około 10% drzew dojrzałych.[5] Żywica pojawia się od około 15. roku życia drzewa, a najwięcej drewna agarowego dają drzewa mające 50 lat i więcej.[5]
Na plantacjach nikt nie czeka na przypadek. Drzewa nawierca się i zaszczepia grzybem albo roztworem chemicznym, żeby wywołać tę samą reakcję obronną.[3][6]

Jak pachnie oud?
Olejek z drewna agarowego opisuje się jako słodki, drzewny, balsamiczny, sandałowy, skórzany, owocowy, dymny, zwierzęcy i tytoniowy.[3] The Perfume Society dodaje do tego gorzko-słodkie, drzewne niuanse i wyraźnie ziemisty charakter.[7] Ten sam surowiec pachnie jednak inaczej jako olejek na skórze, a inaczej jako dym z wiórów.
| Forma | Jak pachnie według źródeł |
|---|---|
| Olejek (perfumy) | Orientalno-drzewny z bardzo miękkimi nutami owocowo-kwiatowymi[3] |
| Dym z wiórów | Słodko-balsamiczny, z odcieniami wanilii, piżma i bursztynu (amber)[3] |
| Podgrzany wiór kyara (próbka 1) | Cięższy, „karmelowy”, trudny do nazwania[8] |
| Podgrzany wiór kyara (próbka 2) | Czysty, słodki, orzeźwiający[8] |
| Syntetyczny akord „oud” | Prostszy, drzewny i skórzany, bez ciepłych, balsamicznych tonów[7] |
Naturalny olejek zmienia się w czasie. Koneser cytowany przez Fragranticę zwraca uwagę, że gdy znikną pierwsze nuty, oud potrafi pokazać zupełnie inne oblicze.[6] Dlatego jedno szybkie powąchanie flakonu mówi o nim niewiele. Moim zdaniem pasek z olejkiem warto powąchać kilka razy w ciągu dnia.
Dlaczego wiór oudu wącha się po podgrzaniu?
Bo ciepło uwalnia związki, których w zimnym drewnie nie ma. Zespół Michiho Ito z Uniwersytetu w Kioto wykazał, że benzyloaceton i inne małe związki aromatyczne pojawiają się w powietrzu nad drewnem agarowym dopiero przy podgrzaniu. Jednym z ich źródeł jest agarotetrol, związek z grupy chromonów, z którego w cieple powstaje między innymi benzyloaceton.[9]
Ten sam zespół opisał dwa wióry najwyższej japońskiej klasy kyara. W temperaturze pokojowej pachniały prawie tak samo. Różnicę dało się poczuć dopiero na elektrycznej kadzielnicy: jeden wydał cięższy, karmelowy zapach, drugi czysty, słodki i orzeźwiający.[8] Wniosek praktyczny: wiór oceniaj po podgrzaniu, a nie wąchając go w torebce.
Czy oud z różnych krajów pachnie inaczej?
Tak. Zapach drewna agarowego zależy od gatunku drzewa, miejsca, z którego pochodzi, części drzewa (gałąź, pień, korzeń), czasu od zakażenia i sposobu obróbki.[3] Fragrantica opisuje oud z Kambodży i Tajlandii jako mniej zwierzęcy i ziemisty niż olejek indyjski, olejek z Papui jako wyraźnie kwiatowy, a z Borneo jako delikatnie owocowy.[6]
Wiele olejków ma przy tym nutę kojarzącą się z fotelem dentystycznym, lekami i bandażami, a olejek z Irianu Zachodniego akord palonej gumy.[6]
Własny podział zapachów oudu ma Japonia. Eksperci, którym kolekcję drewna powierzył siogun Ashikaga Yoshimasa (1436-1490), ułożyli system rikkoku gomi, czyli „sześć krajów, pięć zapachów”.[10] Zapachy nazywa się w nim jak smaki:
| Nazwa | Pochodzenie | Zapach w opisie |
|---|---|---|
| Kyara | Wietnam | Gorzki |
| Rakoku | Tajlandia | Słodki |
| Manaka | Malakka (Malezja) | Bez zapachu |
| Manaban | Nieznane; nazwa od nanban, „południowi barbarzyńcy” | Słony |
| Sasora | Indie | Ostry |
| Sumotara | Sumatra | Kwaśny |
Źródło tabeli: [10]
Czy w perfumach jest prawdziwy oud?
Zwykle nie. Większość marek ma w ofercie perfumy z oudem albo jego akordem, ale niewiele domów perfumeryjnych używa prawdziwego olejku, bo jest bardzo drogi i bardzo mocny. Częściej perfumiarze budują akord oudu z syntetycznych składników.[3] Według przytaczanego przez Fragranticę przewodnika Luki Turina i Tani Sanchez najczęściej używany jest syntetyk 10760E firmy Firmenich.[6]
Według tych autorów składnik Arpur (Givaudan) czuć w Oud Wood Toma Forda, a 10760E stanowi bazę Oud 27 marki Le Labo. Początek mody na oud na Zachodzie wiąże się z wodą M7, którą Tom Ford stworzył dla Yves Saint Laurent z perfumiarzami Alberto Morillasem i Jacques'em Cavallierem.[6] Niektóre europejskie marki, na przykład Montale, deklarują użycie naturalnego olejku.[11]
| Cecha | Naturalny olejek z drewna agarowego | Akord „oud” z syntetyków |
|---|---|---|
| Skąd | Destylacja nasyconego żywicą drewna[3] | Mieszanka składników, np. 10760E, Arpur[6] |
| Zapach | Ciepły, balsamiczny, gorzko-słodki, ziemisty[7] | Prostszy, drzewny i skórzany[7] |
| W czasie | Zmienia się po zniknięciu pierwszych nut[6] | Zależy od kompozycji |
| Cena | Najcenniejszy z olejków eterycznych[5] | Znacznie tańszy, dlatego częściej używany[3] |
Na olejku i drewnie kwitnie też fałszerstwo. Drogi olejek często rozcieńcza się olejkiem paczulowym albo syntetykami.[3]
Od czego zacząć? Jeśli poznajesz oud przez perfumy, pamiętaj, że nazwa na flakonie zwykle oznacza akord, jak w opisanym wyżej Oud Wood.[3] Naturalny olejek deklarują nieliczne marki, na przykład Montale.[11] Na Bliskim Wschodzie oud nosi się też jako olejek attar.[5] Każdą z tych form sprawdzaj na pasku albo na skórze przez kilka godzin, bo naturalny olejek zmienia zapach w czasie.[6]
Jak rozpoznać prawdziwy oud?
Bez laboratorium nie da się tego zrobić na pewno, ale można odsiać najczęstsze podróbki. Popularną podróbką jest drewno „black magic”: zaimpregnowane syntetycznym oudem, malowane w czarne prążki udające żywicę, a czasem obciążane metalowymi nitami, żeby tonęło w wodzie jak drewno pełne żywicy.[6]
Z takiego drewna destyluje się olejek buaya. Pachnie podobnie do terpentyny, raczej jak niezakażone drewno agarowe niż jak oud, i bywa dolewany do syntetycznego oudu dla „autentyczności”. Malajskie słowo buaya znaczy „krokodyl”, a w indonezyjskim żargonie to także określenie oszusta.[6]
Przed zakupem drewna albo olejku sprawdź:
- Nazwę gatunku i kraj pochodzenia. Zapach zależy od gatunku i miejsca,[3] więc rzetelny sprzedawca podaje jedno i drugie.
- Dokumenty CITES przy imporcie. Międzynarodowy handel drewnem agarowym jest objęty kontrolą konwencji CITES.[3]
- Wygląd wiórów. Równe, jakby malowane prążki i metalowe wtrącenia to znaki rozpoznawcze „black magic”.[6]
- Zapach po podgrzaniu. Wiór oceniaj na kadzielnicy, bo część związków zapachowych powstaje dopiero w cieple.[9]
- Olejek na pasku przez kilka godzin. Naturalny olejek zmienia zapach po zniknięciu pierwszych nut.[6] Woń terpentyny wskazuje raczej na olejek buaya.[6]
- Cenę. Destylacja daje ułamek procenta masy drewna (szczegóły w sekcji o cenie), więc „czysty oud” w cenie popularnych olejków eterycznych to powód, by zapytać sprzedawcę o gatunek, kraj i dokumenty.

Dlaczego oud jest taki drogi?
Bo żywicę tworzy mała część drzew, po kilkunastu albo kilkudziesięciu latach, a z kilograma drewna destylacja daje tylko gramy olejku. Kilogram drewna agarowego kosztuje od 100 do 100 000 dolarów, zależnie od jakości.[5] Handel drewnem z dzikich drzew kontroluje przy tym konwencja CITES.[3]
Wydajność dobrze pokazuje badanie z 2018 roku. Wióry z Aquilaria subintegra moczone tradycyjnie w wodzie dały 0,22% olejku w stosunku do masy drewna, czyli około 2,2 g z kilograma. Po inkubacji z bakteriami kwasu mlekowego wydajność wzrosła do 0,45%.[12] W tradycyjnej destylacji wysuszone na słońcu wióry moczy się w wodzie przez 2-3 miesiące, a potem gotuje. Jednym z największych ośrodków jest indyjski Assam, gdzie działa ponad 10 000 destylarni.[5]
Ceny oudu od wieków robiły wrażenie. Po 1580 roku, gdy wietnamscy władcy z rodu Nguyễn otworzyli handel z Chinami i Japonią, funt odmiany calambac kupiony w Hội An za 15 taeli sprzedawano w Nagasaki za 600 taeli.[3] Cały światowy rynek drewna agarowego szacuje się na 6-8 mld dolarów, choć autorzy przeglądu z 2019 roku zaznaczają, że wiarygodnych danych o nim brakuje.[5]
Czy oud to najdroższy składnik perfum?
Wśród olejków eterycznych tak. Przegląd z 2019 roku nazywa olejek z drewna agarowego zdecydowanie najcenniejszym olejkiem eterycznym na świecie, a jego ceny sięgają 50-80 tys. dolarów za litr.[5] W gotowych perfumach „oud” to jednak zwykle akord, więc cena flakonu nie mówi, ile w nim prawdziwego olejku.[3]
Czy drzewa oudowe są zagrożone?
Tak, część gatunków nawet krytycznie. Od 1995 roku Aquilaria malaccensis, główne źródło drewna agarowego, jest w załączniku II konwencji CITES, a od 2004 roku wszystkie gatunki Aquilaria. Oznacza to, że handel międzynarodowy jest kontrolowany, a eksport ma nie szkodzić przetrwaniu gatunku w naturze.[3]
Na Czerwonej liście IUCN A. malaccensis, A. crassna, A. rostrata i A. khasiana mają status krytycznie zagrożonych.[5] Przyczyny to rosnący popyt, słaba kontrola zbiorów, nielegalny handel i wycinka lasów.[11] Odpowiedzią są plantacje, między innymi w Indiach, Bangladeszu i Bhutanie, gdzie drzewa zaszczepia się, żeby wytworzyły żywicę.[3]
Jak palić drewno oud w domu?
Wiór oudu się podgrzewa, a nie pali płomieniem. W japońskiej sztuce kōdō kawałek drewna kładzie się na płytce z miki, ułożonej na popiele nad prawie bezwonnym węgielkiem. Płytka chroni drewno przed bezpośrednim spaleniem w popiele.[10] Prostszą drogą jest elektryczna kadzielnica, której użyli badacze z Kioto.[8]
- Rozżarz węgielek do kadzideł i ułóż go w niepalnym naczyniu wypełnionym popiołem albo piaskiem.
- Przykryj węgielek cienką warstwą popiołu, a na nim połóż płytkę z miki lub cienką blaszkę.
- Połóż na płytce wiór wielkości ziarna ryżu. Jeśli zaczyna mocno dymić, zdejmij go pęsetą i dosyp popiołu pod płytkę.
- Wąchaj z bliska. W kōdō mówi się o „słuchaniu kadzidła” (monkō), a nie o wąchaniu.[10]
- Nie zostawiaj żaru bez opieki, trzymaj go z dala od firan, dzieci i zwierząt, a po wszystkim przewietrz pokój.
Na Bliskim Wschodzie oud pali się jako kadzidło, także w meczetach, i używa jako olejku attar.[3][5] Japonia ma swoją legendę: w 595 roku na wyspę Awaji wyrzuciło kłodę, a mieszkańcy zauważyli, że pięknie pachnie, gdy położy się ją przy ogniu.[10] Inne kadzidła, od żywic po patyczki, porównuję w przewodniku po kadzidłach zapachowych, a inne drewno do palenia opisuję we wpisie o zapachu palo santo.
Z czym łączy się oud w perfumach?
Tradycyjnym partnerem oudu jest róża.[3] W nowszych perfumach obok niego pojawiają się nuty słodkie i żywiczne. Policzyłam składniki w siedmiu perfumach z oudem opisanych przez perfumerię Fragranola: wanilia, bursztyn i drzewo sandałowe występują w sześciu z nich, róża i paczula w pięciu, a szafran i jaśmin w trzech.[13]
| Nuta obok oudu | W ilu z 7 perfum[13] | Więcej o tej nucie |
|---|---|---|
| Wanilia | 6 | jak pachnie wanilia |
| Bursztyn | 6 | jak pachnie bursztyn (amber) |
| Drzewo sandałowe | 6 | jak pachnie drzewo sandałowe |
| Róża | 5 | jak pachnie róża |
| Paczula | 5 | jak pachnie paczula |
| Szafran | 3 | jak pachnie szafran |
| Jaśmin | 3 | jak pachnie jaśmin |
Siedem perfum to mała próbka, więc traktuj tabelę jako przykład, a nie statystykę rynku. Pokrewne, żywiczne bazy opisuję też we wpisach o zapachu mirry i o zapachu cedru.
Czy świeca może pachnieć oudem?
Może pachnieć akordem oudu, ale naturalny olejek w świecy to rzadkość. Skoro nawet w perfumach naturalny olejek jest rzadkością ze względu na cenę,[3] przy świecy „oud” warto sprawdzić opis składu. Jeśli producent nie wymienia olejku z drewna agarowego, zakładaj kompozycję zapachową.
Przy każdej świecy liczy się też sposób palenia: pierwsze palenie do roztopienia całej powierzchni wosku i przycięty knot. Opisuję to w tekście o paleniu świecy sojowej. Nasze świece sojowe mają inne kompozycje i nie zawierają oudu.
Najczęściej zadawane pytania
W praktyce mówi się „ud”, z wydłużonym u. Arabskie ʿūd zaczyna się od spółgłoski ajn, gardłowego dźwięku, którego nie ma w polszczyźnie, a zapis fonetyczny to [ʕuːd]. Na etykietach spotkasz też pisownię oudh, ud albo aoud, na przykład w nazwie perfum Wild Aoud marki Montale.
Po angielsku oud to agarwood, aloeswood albo eaglewood, a po polsku agar lub drewno agarowe. Słowo agar pochodzi najpewniej z tamilskiego aghil i nie ma związku z agarem z alg, używanym w kuchni jako zagęstnik. Malajska i indonezyjska nazwa tego drewna to gaharu.
Kyara to najwyższa japońska klasa drewna agarowego, sprowadzana głównie z Wietnamu. Nazwa pochodzi od sanskryckiego kara, czyli „czarny”, od koloru drewna przesyconego żywicą. Pod koniec 2012 roku gram słabszej kyary kosztował w Japonii około 20 000 jenów, a najlepszej ponad 40 000 jenów, wielokrotnie więcej niż złoto tej samej wagi.
Oud Wood to nazwa perfum Toma Forda, a nie osobny surowiec. Według przewodnika Luki Turina i Tani Sanchez, przytaczanego przez Fragranticę, czuć w nich syntetyczny składnik Arpur firmy Givaudan. To dobry przykład akordu oudu: nazwa wskazuje na drewno agarowe, a zapach buduje chemia perfumeryjna.
Tak. Oud to również arabska lutnia o krótkiej, pozbawionej progów szyjce i gruszkowatym pudle, zwykle z 11 strunami w sześciu chórach. Nazwa instrumentu i drewna brzmi po arabsku tak samo, a słowo znaczy dosłownie „pręt” albo „kij”. Europejska lutnia wywodzi się właśnie od niego.
Wióry pali się jako kadzidło, z większych brył rzeźbi się drobne przedmioty, a olejek trafia do perfum i kosmetyków. W Assamie z kory Aquilaria malaccensis wytwarza się sanchipat, materiał na tradycyjne rękopisy, podobne w budowie do rękopisów z liści palmowych. Ta tradycja przetrwała do dziś.
W latach 2008-2018 najwięcej drewna agarowego importowały Arabia Saudyjska, Singapur i Kuwejt, według danych CITES analizowanych w przeglądzie z 2019 roku. W tym czasie wyeksportowano łącznie 10 902 850 kg wiórów, głównie z Indonezji, Tajlandii, Malezji i Bangladeszu. Wióry i proszek stanowiły większość handlu.
To dwie nazwy tego samego surowca. Agar, czyli drewno agarowe, to żywiczne drewno drzew Aquilaria, a oud to jego arabska nazwa, używana też dla olejku. W opisach perfum nuty agar, drzewo agarowe i oud oznaczają więc ten sam zapach, choć zwykle odtworzony jako akord.
Źródła
- Aquilaria. Wikipedia (pl): rodzaj z rodziny wawrzynkowatych, występowanie, CITES.
- Agar (drewno). Wikipedia (pl): żywiczne drewno drzew z rodzaju Aquilaria.
- Agarwood. Wikipedia (en), dostęp 6.11.2026 (powstawanie, opis zapachu, CITES, wydajność destylacji, rozcieńczanie olejku, nazwy).
- Oud (instrument). Wikipedia (en).
- Naziz, P.S., Das, R., Sen, S. (2019). The Scent of Stress: Evidence From the Unique Fragrance of Agarwood. Frontiers in Plant Science, 10, 840.
- River, J. (tłum. zielona). OUDOWE HISTORIE: Jak pachnie oud? Fragrantica.pl (regiony, „black magic”, olejek buaya, syntetyki według L. Turina i T. Sanchez, M7). Artykuł archiwalny, pełna treść po zalogowaniu.
- Oudh. The Perfume Society, słownik składników (oud naturalny a syntetyczny).
- Castro, K.P., Ito, M. (2021). Individual and Combined Inhalational Sedative Effects in Mice of Low Molecular Weight Aromatic Compounds Found in Agarwood Aroma. Molecules, 26(5), 1320 (opis dwóch próbek kyara).
- Takamatsu, S., Ito, M. (2018). Agarotetrol: a source compound for low molecular weight aromatic compounds from agarwood heating. Journal of Natural Medicines, 72, 537-541.
- Kōdō. Wikipedia (en): monkō, rikkoku gomi, przybory, ceny kyara (2012).
- Aquilaria malaccensis. Wikipedia (en): status na Czerwonej liście IUCN, użycie w perfumach.
- Monggoot, S. i in. (2018). Incubation of Aquilaria subintegra with Microbial Culture Supernatants Enhances Production of Volatile Compounds and Improves Quality of Agarwood Oil. Indian Journal of Microbiology, 58, 201-207.
- Odkryj zapach oud: perfumy damskie i męskie z drzewem agarowym. Fragranola.pl, 6.03.2025 (nuty 7 perfum z oudem, policzone przez autorkę).
Opracowanie ma charakter informacyjny i nie opisuje działania leczniczego.
Ostatnia aktualizacja
Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Marta Lis
Założycielka UrbanNote
Założycielka UrbanNote i autorka tekstów o zapachu. Odpowiada za tworzenie kompozycji zapachowych i opisywanie ich w sposób, który nie sprzedaje, a opowiada.
Wszystkie artykuły

