Przejdź do treści

Wabi sabi - co to znaczy i jak wprowadzić styl wabi sabi do domu

Ceramiczna miska z pęknięciem wypełnionym złotem w technice kintsugi na surowym drewnianym stole - esencja estetyki wabi sabi
Wabi sabi - ręcznie formowana miska ceramiczna w technice raku z nierównymi krawędziami i szkliwem w odcieniach szarości i brązu na drewnianej desce
Japońska herbaciarnia w duchu wabi sabi - gliniana ściana, mata tatami, żelazny czajnik i gałąź kwitnącej wiśni w prostym wazonie
Miseczka naprawiona techniką kintsugi - złote linie biegnące przez ciemnoszarą glinę jak mapa rzek
Sypialnia w stylu wabi sabi - niskie łóżko na drewnianej platformie, pościel z surowego lnu, gliniany wazon z suszoną gałązką na pieńku przy łóżku
Łazienka wabi sabi - umywalka z kamienia naturalnego, mosiężny kran z patyną, lniane ręczniki na drewnianym blacie i płonąca świeca
Stary mosiężny klucz i liść oliwny przewiązane sznurkiem na paczce z szarego papieru w świetle z okna
Porównanie wnętrz - po lewej minimalistyczny salon z białymi ścianami i stalową lampą łukową, po prawej wnętrze wabi sabi z glinianą ścianą, drewnianym stołem i lnianym obrusem
Miska kintsugi w popołudniowym świetle - złota linia naprawy łapie promień słońca, cień pada na surowy drewniany stół
9

przygotowała Marta Lis··22 min czytania

Jeśli szukasz tego nastroju w domu, zobacz świecę z kadzidłem i cedrem albo nasze naturalne świece sojowe.

W skrócie

  • Wabi sabi to dwa japońskie słowa: 侘 (wabi, skromna prostota) i 寂 (sabi, piękno wieku i patyny). Razem nazywają estetykę niedoskonałości.
  • Wyrosło z buddyzmu zen i ceremonii herbacianej. Jego najważniejszym praktykiem był mistrz herbaty Sen no Rikyū (1522-1591).
  • Styl wabi sabi we wnętrzu: drewno, len, glina i kamień, paleta ziemi, asymetria, mało przedmiotów i dużo światła bocznego. Jak to zrobić: 7 kroków.
  • To nie shabby chic: shabby chic udaje starość, a wabi sabi zostawia prawdziwe ślady czasu.
  • Pierwszy krok nic nie kosztuje: odejmij to, czego nie używasz, i zostaw na widoku jedną pękniętą, naprawioną albo odziedziczoną rzecz.

Miska z pęknięciem wypełnionym złotem stoi na stole, który pamięta trzy pokolenia. Wzrok zatrzymuje się na linii złota biegnącej przez glinę jak rzeka przez dolinę. Ta miska nie jest zepsuta. Została naprawiona w technice kintsugi i dlatego jest ciekawsza niż przed pęknięciem.

Tak samo działa wieczorne światło w domu urządzonym w tym duchu: jeden żywy płomień zamiast sufitowej lampy i zapach drewna zamiast odświeżacza.

Co znaczy wabi sabi? Słowa 侘 i 寂

Wabi sabi (także wabi-sabi, 侘寂) w uproszczeniu znaczy „skromna prostota” i „patyna czasu”. To japońska estetyka, która uznaje za piękne to, co niedoskonałe, nietrwałe i niekompletne. Te trzy przymiotniki pochodzą od Leonarda Korena, autora książki „Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers” (1994), która spopularyzowała pojęcie na Zachodzie.

Znaczenie najłatwiej zrozumieć, rozkładając pojęcie na dwa słowa, bo przez stulecia funkcjonowały osobno.

Wabi - prostota i samotność

Wabi (侘) wywodzi się od czasownika wabu (wabiru) - marnieć, smucić się, żyć w niedostatku - i przymiotnika wabishii, czyli samotny, lichy. W dawnej poezji japońskiej opisywało los kogoś oddalonego od dworu i miasta. Z czasem znaczenie odwróciło się z negatywnego na pozytywne: wabi zaczęło oznaczać spokojną, dobrowolną skromność, urok rzeczy zwykłych i surowych. Chata z nieheblowanych desek, czarka bez zdobień, jedna gałąź w wazonie.

Sabi - patyna czasu

Sabi (寂) łączy się z czasownikiem sabu - starzeć się, pustoszeć - i ze spokrewnionym brzmieniowo sabiru, czyli rdzewieć. Sabi to piękno, które przychodzi z wiekiem: zielony nalot na miedzi, mech na kamieniu, pożółkłe brzegi papieru, drewno wygładzone dłońmi. Mistrz haiku Matsuo Bashō uczynił sabi jedną z głównych wartości swojej poezji.

Zbitka „wabi sabi” jako jedno hasło jest stosunkowo młoda. W samej Japonii mówi się raczej o wabi albo o sabi osobno, a łączna forma upowszechniła się w XX wieku, na Zachodzie głównie dzięki książkom o designie. Stąd ważne rozróżnienie: wabi sabi to najpierw sposób patrzenia, a dopiero potem styl wnętrz. Styl można kupić w tydzień, sposobu patrzenia nie.

Jak się wymawia wabi sabi?

Po polsku najbliżej oryginału brzmi „łabi sabi”. Japońskie „w” jest półsamogłoską, podobną do angielskiego „w” w słowie water, a więc bliżej naszego „ł” niż „w”. Oba człony wymawia się równo, bez mocnego akcentu na żadnej sylabie, bo japoński nie ma akcentu siłowego jak polski. Wymowa „wabi sabi” przez polskie „w” jest powszechna i zrozumiała, choć mniej wierna.

Wabi sabi - ręcznie formowana miska ceramiczna w technice raku z nierównymi krawędziami i szkliwem w odcieniach szarości i brązu na drewnianej desce
Ceramika raku - każda miska wychodzi z pieca inna, bo ogień nie zna powtórzeń.

Skąd pochodzi filozofia wabi sabi?

Filozofia wabi sabi nie ma jednego autora ani daty powstania. Wyrosła z buddyzmu zen, który trafił do Japonii z Chin w XII-XIII wieku, z poezji pustelników i przede wszystkim z ceremonii herbacianej (chanoyu, 茶の湯). Pełną formę nadał jej w XVI wieku mistrz herbaty Sen no Rikyū.

Tło filozoficzne stanowi buddyjska nauka o trzech znamionach istnienia:

  • mujō (無常) - nietrwałość: wszystko się zmienia, nic nie zostaje takie samo,
  • ku (苦) - cierpienie albo niespełnienie, które bierze się z przywiązania do tego, co przemija,
  • muga (無我) - brak stałego „ja”: ani rzeczy, ani ludzie nie mają niezmiennej istoty.

Jeśli nic nie trwa, to piękna nie trzeba szukać w tym, co nowe i nienaruszone. Można je zobaczyć w śladach zmiany.

Od Muraty Jukō do Sen no Rikyū

W XV wieku ceremonia herbaciana na dworach była pokazem bogactwa: chińska porcelana, laka, jedwab. Mnich Murata Jukō (1423-1502) zaczął używać prostych, japońskich naczyń i mówić o herbacie jako o praktyce ducha. Jego drogę kontynuował kupiec z Sakai Takeno Jōō (1502-1555), a uczeń Jōō, Sen no Rikyū (1522-1591), nadał temu podejściu pełną formę, zwaną wabi-cha, czyli „herbatą wabi”.

Rikyū służył najpotężniejszym wodzom swoich czasów, Odzie Nobunadze i Toyotomiemu Hideyoshiemu, a mimo to wybierał glinę zamiast złota. Zamawiał czarki u garncarza Chōjirō, od którego wywodzi się ceramika raku: ręcznie formowane, nierówne, ciemne. Herbaciarnię zmniejszył do dwóch mat tatami, a wejście (nijiriguchi) obniżył tak, że każdy gość, także samuraj, musiał się schylić i zostawić miecz na zewnątrz. Jedyna herbaciarnia, którą z pewnością przypisuje się Rikyū, to Tai-an w świątyni Myōki-an w Ōyamazaki pod Kioto, dziś japoński skarb narodowy.

Ducha ceremonii Rikyū streszcza się w czterech słowach wa kei sei jaku (和敬清寂): harmonia, szacunek, czystość i spokój. Ostatnie z nich, jaku, zapisuje się tym samym znakiem 寂 co sabi.

Japońska herbaciarnia w duchu wabi sabi - gliniana ściana, mata tatami, żelazny czajnik i gałąź kwitnącej wiśni w prostym wazonie
Gałąź, żeliwo i tatami - cisza w trzech przedmiotach.

Najczęściej opowiadana historia o Rikyū dotyczy ogrodu. Uczeń zamiatał ścieżkę przed ceremonią tak długo, aż nie został na niej ani jeden liść. Mistrz potrząsnął gałęzią klonu, kilka liści spadło na kamienie, a on uznał ścieżkę za gotową. To anegdota, nie dokument, ale dobrze pokazuje sedno: perfekcyjny porządek ustępuje miejsca czemuś żywemu.

Herbaciany kontekst łączy tę estetykę także z zapachem. W chanoyu palono drewno aromatyczne i kadzidło, o czym więcej piszemy w przewodniku kadzidło zapachowe.

Jakie są przykłady wabi sabi?

Klasyczne przykłady wabi sabi to czarka raku, ceramika naprawiona złotem (kintsugi), mech na kamieniu i ogród skalny Ryōan-ji. W domu będzie to lniany obrus po latach prania, deska z rysami po nożu, miedziany dzbanek z nalotem i gałąź, która przekwita. Wspólny mianownik: ślad czasu, ręki albo natury, którego nikt nie ukrywa.

  1. Czarka raku - ręcznie formowana, z nierównym brzegiem, każda inna.
  2. Kintsugi - pęknięta ceramika sklejona laką urushi z dodatkiem złota, z naprawą pokazaną zamiast ukrytej.
  3. Ogród skalny Ryōan-ji w Kioto - kamienie na grabionym żwirze, ułożone tak, że z żadnego miejsca na werandzie nie widać wszystkich naraz.
  4. Lniany obrus po latach prania - miękki, przetarty, z bladą plamą po winie.
  5. Deska do krojenia z sękiem - rysy po nożu układają się w zapis tysięcy posiłków.
  6. Miedziany dzbanek z nalotem - zieleń, której nikt nie poleruje.
Miseczka naprawiona techniką kintsugi - złote linie biegnące przez ciemnoszarą glinę jak mapa rzek
Kintsugi - złoto nie ukrywa pęknięcia, tylko je podkreśla.

Według popularnej opowieści technika narodziła się w XV wieku, gdy siogun Ashikaga Yoshimasa odesłał do Chin pękniętą czarkę, a ta wróciła zszyta metalowymi klamrami. Japońscy rzemieślnicy odpowiedzieli własną metodą: laką i złotem. Prawdziwe kintsugi trwa tygodnie, bo każda warstwa laki urushi musi wyschnąć w wilgotnej komorze. Klej i złota farba dają tylko podobny wygląd.

Zasady stylu wabi sabi - 7 cech w praktyce

Najważniejsze zasady stylu wabi sabi to naturalne materiały, które się starzeją, paleta ziemi, asymetria, mało przedmiotów i dużo pustej przestrzeni, rzemiosło zamiast produkcji seryjnej oraz miękkie, boczne światło. Wszystkie wynikają z jednej myśli: rzecz ma być prawdziwa, a nie doskonała.

Styl nie ma sztywnego regulaminu, ale estetyka wabi sabi ma swoje słownictwo. Najczęściej przywołuje się siedem cech sztuki zen, które opisał filozof Shin'ichi Hisamatsu w książce „Zen and the Fine Arts” (wyd. angielskie 1971). W jego oryginale trzecią cechą jest kokō (surowa dojrzałość), w popularnej wersji zastępuje ją shibumi. To lista o sztuce zen, nie o urządzaniu mieszkań, ale bardzo dobrze przekłada się na dom.

CechaZnaczenieW domu
Kanso (簡素)Prostota, rezygnacja z tego, co zbędneMniej przedmiotów, więcej powietrza między nimi; pusty blat
Fukinsei (不均整)Asymetria, brak sztywnej równowagiTrzy naczynia różnej wysokości zamiast pary identycznych; wazon poza osią
Shibumi (渋み) / Kokō (枯高)Wstrzemięźliwość; surowa dojrzałośćStonowane kolory, niski połysk, drewno z patyną
Shizen (自然)Naturalność bez wymuszeniaSurowe drewno, len, kamień - nic, co udaje inny materiał
Yūgen (幽玄)Głębia, niedopowiedzeniePółcień zamiast pełnego oświetlenia; zasłona, która przepuszcza światło
Datsuzoku (脱俗)Wolność od konwencjiJeden nieoczekiwany element, na przykład stara skrzynia w nowym mieszkaniu
Seijaku (静寂)Cisza, pogodny spokójMateriały, które tłumią dźwięk: drewno, len, wełna; sypialnia bez ekranu

Te cechy nie są listą do odhaczenia. Działają raczej jak test: jeśli kompozycja na komodzie wygląda na zaplanowaną od linijki, łamie fukinsei; jeśli salon wygląda jak strona z katalogu, brakuje datsuzoku.

Jak wprowadzić styl wabi sabi krok po kroku

Styl wabi sabi wprowadza się odejmowaniem, nie zakupami. Najpierw usuń nadmiar i plastik, potem zmień światło na ciepłe i niskie, zrób jedną fakturowaną ścianę, wymień tkaniny na len i wełnę, a na końcu dodaj kilka rzeczy z historią. Kolejność ma znaczenie: zaczynasz od kroków, które nic nie kosztują, a kupujesz na końcu.

  1. Odejmij. Zdejmij z blatów i półek wszystko, czego nie używasz co tydzień. Przykład: na półce w salonie stoi dwanaście rzeczy, zostają trzy - czarka, kamień z plaży i jedna książka. Puste miejsca zostaw puste na kilka dni.
  2. Zmień światło. Wyłącz górne oświetlenie wieczorem, dodaj dwie albo trzy lampy na niskiej wysokości z ciepłymi żarówkami i jedną świecę.
  3. Zrób jedną ścianę. Farba wapienna albo tynk z fakturą na ścianie, na którą pada boczne światło z okna (cztery sposoby opisujemy niżej). W wynajmowanym mieszkaniu zamiast ściany: lniana zasłona w kolorze piasku i jeden gliniany wazon w bocznym świetle.
  4. Wymień tkaniny. Len na pościel i zasłony, wełna albo juta na podłogę.
  5. Dodaj jedną rzecz starszą od siebie. Krzesło po babci, kufer, czarka z targu staroci. Jedna na pomieszczenie wystarczy.
  6. Kupuj powoli. Ceramikę i meble kupuj pojedynczo, od rzemieślników albo z drugiej ręki, i dopiero wtedy, gdy wiesz, gdzie staną.
  7. Pozwól rzeczom się starzeć. Nie poleruj mosiądzu, nie lakieruj blatu, nie wyrzucaj miski z odpryskiem. Ten krok trwa latami.

Przy każdym nowym przedmiocie pomaga prosty test pięciu pytań. Jeśli odpowiedź brzmi „tak” przynajmniej trzy razy, rzecz pasuje do wnętrza w tym duchu:

  • Czy jest z naturalnego materiału, który nie udaje innego?
  • Czy za dziesięć lat będzie wyglądać lepiej, a nie gorzej?
  • Czy da się ją naprawić?
  • Czy widać na niej ślad ręki, czasu albo natury?
  • Czy naprawdę będę jej używać?

Wnętrza w stylu wabi sabi - materiały, kolory, ściana, światło

Takie wnętrza zaczynają się od pytania, jak rzecz będzie wyglądać za dziesięć lat. Materiały, które z wiekiem zyskują, są w tym stylu ważniejsze niż kształty mebli, a faktura ważniejsza niż kolor.

Materiały i ceramika

MateriałJak się starzejeGdzieZamiast
Surowe lub olejowane drewnoCiemnieje, słoje stają się wyraźniejszeStół, półki, ramyLakieru na wysoki połysk
Ceramika rzemieślniczaWchłania barwę herbaty, nabiera patynyKubki, miski, wazonyFabrycznego serwisu
LenMięknie z każdym praniemPościel, obrusy, zasłonyTkanin syntetycznych
Kamień naturalnyGładzi się od dotykuBlaty, podstawki, umywalkiKonglomeratu
Miedź, mosiądz, żelazoPokrywają się nalotem lub rdząUchwyty, świeczniki, czajnikChromu

Wabi sabi ceramika to przede wszystkim kamionka i gres z drobnymi nierównościami: odcisk palca garncarza, szkliwo, które spłynęło trochę dalej, podstawa nie całkiem okrągła. W Japonii ceni się tu tradycje Bizen, Shigaraki i Hagi, w Polsce warto szukać pracowni autorskich (więcej w sekcji o polskiej wersji stylu).

Kolory - paleta ziemi

Paleta pochodzi z natury, ale raczej z października niż z maja: mokra glina, sucha trawa, kamień nad rzeką, kora dębu.

GrupaOdcienieGdzie
Biele wapnaKredowy, mleczny, niebielony lenŚciany, sufity
Piaski i écruPiaskowy, konopny, owsianyTekstylia, zasłony
GlinyTerakota, siena palona, umbraCeramika, akcenty
Szarości kamieniaŁupek, popielaty, grzybowyPodłogi, blaty, ściany
Zielenie mchuMech, szałwia, zgaszona oliwkaRośliny, tkaniny
Brązy koryOrzech, dąb wędzony, grafitMeble, drewno, metal

Prosta reguła: każdy kolor powinien wyglądać tak, jakby już trochę wyblakł na słońcu. Czysta biel jest zbyt kliniczna, głęboka czerń zbyt kategoryczna, nasycone barwy zbyt głośne.

Ściana wabi sabi - jak ją zrobić

Ściana wabi sabi ma fakturę, którą widać w bocznym świetle: delikatne smugi, przetarcia, zmiany odcienia. Najczęściej uzyskuje się ją na cztery sposoby:

  • Tynk wapienny lub farba wapienna - nakładana pędzlem krzyżowymi ruchami, schnie nierówno i daje miękkie, nierówne przejścia tonu.
  • Tynk gliniany - ciepły, matowy, w odcieniach ziemi; zwykle wymaga ekipy, która zna ten materiał.
  • Beton architektoniczny lub mikrocement - szarość z przebarwieniami, dobra w kuchni i łazience.
  • Przecierka - tynk dekoracyjny przecierany pacą lub gąbką po częściowym wyschnięciu.

Wystarczy jedna taka ściana w pomieszczeniu, najlepiej ta, na którą pada światło z okna. Reszta może zostać w ciepłej bieli.

Światło i cień

Junichirō Tanizaki w eseju „Pochwała cienia” (1933) pisał, że japońska laka i złoto ujawniają głębię dopiero w półmroku, przy migotliwym świetle. To najlepsza wskazówka dla wnętrza: zamiast równego światła z sufitu kilka niskich źródeł, ciepła barwa światła, papierowe klosze, a wieczorem świeca. Szczegóły w sekcji o świecy w estetyce wabi sabi.

Meble

Wabi sabi meble są niskie, z litego drewna, z widocznymi łączeniami na czop zamiast ukrytych śrub. Krawędź blatu może zachować naturalny kształt pnia, powierzchnia jest olejowana albo woskowana, nie lakierowana. Najlepiej sprawdzają się meble odziedziczone, kupione z drugiej ręki albo zamówione u lokalnego stolarza. Mniej sztuk, za to takie, które przetrwają kolejną przeprowadzkę.

Wabi sabi pokój po pokoju

Salon w stylu wabi sabi

Salon w stylu wabi sabi zaczyna się od pytania „co mogę stąd zabrać”, a nie „co dokupić”. Cztery decyzje:

  • Sofa z narzutą z pomiętego lnu w kolorze écru; ślady użytkowania nie są problemem.
  • Stolik z litego drewna z widocznym słojem i sękami, olejowany.
  • Dekoracja: jeden wazon z jedną gałęzią albo suchymi trawami, jeden kamień, jedna świeca. Więcej pomysłów w tekście o dekoracjach do salonu.
  • Podłoga w dużej części odsłonięta; jeśli dywan, to juta albo wełna w kolorze piasku.

Sypialnia

Sypialnia w stylu wabi sabi - niskie łóżko na drewnianej platformie, pościel z surowego lnu, gliniany wazon z suszoną gałązką na pieńku przy łóżku
Sypialnia wabi sabi - len, drewno i boczne światło.

Sypialnia to pomieszczenie, w którym ta estetyka ma najwięcej sensu, bo jedyną jego funkcją jest odpoczynek.

  • Łóżko niskie, na drewnianej platformie, bez wysokiego zagłówka.
  • Pościel lniana, niebielona, zostawiona pomięta. Len po roku jest przyjemniejszy niż w dniu zakupu.
  • Stolik nocny: pieniek albo stary stołek i na nim jedna rzecz.
  • Zapach bez płomienia: pachnidło z patyczkami w matowej ceramicznej butelce pracuje także wtedy, gdy nikt nie pilnuje ognia. Inspiracje w tekście zapach do sypialni.

Kuchnia

Styl wabi sabi w kuchni to sztuka ukrywania tego, co musi być nowoczesne, i pokazywania tego, co może być naturalne.

  • Sprzęty za matowymi frontami w kolorze gliny albo drewna.
  • Blat z kamienia naturalnego lub olejowanego drewna; rysy po nożu są tu zapisem, nie usterką.
  • Otwarta półka zamiast górnych szafek, a na niej kilka misek od jednego garncarza, każda trochę inna.
  • Stół drewniany, najlepiej z historią: po dziadkach, z pchlego targu, od stolarza.

Żeliwny czajnik tetsubin na kuchence pokrywa się patyną z każdym użyciem i zmienia atmosferę kuchni bardziej niż nowe fronty.

Łazienka

Łazienka wabi sabi - umywalka z kamienia naturalnego, mosiężny kran z patyną, lniane ręczniki na drewnianym blacie i płonąca świeca
Kamień, mosiądz i len - poranny rytuał zamiast porannej rutyny.
  • Umywalka z kamienia albo ceramiki, bateria z mosiądzu, który z czasem ciemnieje.
  • Ściany z tadelaktu (wodoodpornego tynku wapiennego) albo mikrocementu w kolorze piasku.
  • Tekstylia lniane: ręczniki schną szybko i miękną z każdym praniem.
  • Mydło w kostce na glinianej mydelniczce zamiast plastikowego dozownika.

O tym, jakie zapachy dobrze czują się przy wodzie, piszemy w tekście świece zapachowe do łazienki.

Wabi sabi po polsku - Iłża, len i przedmiot po babci

Polska wersja zaczyna się od trzech decyzji.

Stary mosiężny klucz i liść oliwny przewiązane sznurkiem na paczce z szarego papieru w świetle z okna
Przedmiot z historią znaczy więcej niż dekoracja kupiona do kompletu.

Decyzja pierwsza: lokalne rzemiosło zamiast importu

Ceramika z Iłży, z wielowiekową tradycją garncarską, z Bolesławca (warto szukać prac autorskich, nie seryjnych wzorów stempelkowych) i z Włocławka, słynącego z fajansu. Do tego lniane tkaniny z polskich tkalni, wełniane koce i dębowe deski. Każda ręcznie robiona miska ma drobne nierówności i to jest jej zaleta.

Decyzja druga: len i drewno, które się starzeją

Len uprawiano w Polsce od wieków, a lniana ścierka po kilku latach mięknie do stanu, którego nie da się kupić. Wśród rodzimych gatunków drewna dąb ciemnieje z czasem, jesion pozostaje jasny, a sosna żółknie. Stare deski z rozbiórki kamienic to skarb, który warto wykorzystać na blat albo półkę.

Decyzja trzecia: jeden przedmiot starszy o pokolenie

W każdym pomieszczeniu niech będzie przynajmniej jedna rzecz starsza od ciebie: kufer, krzesło po babci, miedziany dzbanek, stary klucz. To kotwica czasu. Bez niej wnętrze łatwo zamienia się w scenografię do zdjęć, a nie dom, w którym się żyje.

Gdzie zobaczyć tę estetykę w Polsce

Dwa miejsca warto zobaczyć na żywo, zanim zacznie się cokolwiek kupować. Ogród Japoński we Wrocławiu w Parku Szczytnickim powstał na Wystawę Stulecia w 1913 roku, a obecny kształt odzyskał po renowacji prowadzonej od 1996 roku z udziałem specjalistów z Nagoi: kamień, woda, mech i klony, które jesienią pokazują sabi lepiej niż jakakolwiek książka. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha w Krakowie, otwarte w 1994 roku z inicjatywy Andrzeja Wajdy, pokazuje japońską kolekcję Feliksa „Mangghi” Jasieńskiego i przy okazji wydarzeń organizuje pokazy ceremonii herbaty.

Czym wabi sabi różni się od minimalizmu, japandi i hygge?

Minimalizm ogranicza przedmioty, żeby uzyskać porządek, i usuwa usterki. Wabi sabi też ogranicza, ale niedoskonałość traktuje jako wartość. Japandi to współczesny styl, który bierze z wabi sabi spokój i materiały, a ze Skandynawii funkcję. Hygge dotyczy przytulności i bycia razem, nie stosunku do czasu i patyny.

NurtSkądCelMateriałyNiedoskonałośćNastrój
Wabi sabiJaponia, zen i herbata, XV-XVI w.Spokój i akceptacja przemijaniaGlina, len, surowe drewno, kamieńWartość - ślad czasuCisza, melancholia
MinimalizmZachodni modernizm, XX w.Porządek wizualnyTakże stal, szkło, gładki betonUsterka do usunięciaChłodna czystość
JapandiPołączenie japońskie i skandynawskie, XXI w.Funkcja i spokójJasne drewno, len, ceramikaTolerowanaSpokojne ciepło
HyggeDaniaPrzytulność i bycie razemWełna, koce, drewnoObojętnaCiepło, wspólnota
Styl skandynawskiSkandynawia, XX w.Jasność i funkcjaJasne drewno, biel, tekstyliaRaczej unikanaJasno, praktycznie
Styl industrialnyLoft, adaptacje fabryk, XX w.Surowość jako efektCegła, stal, betonPokazywana, ale zaplanowanaMiejsko, chłodno

Japandi ma gotową paletę i da się je urządzić od zera w nowym mieszkaniu, wabi sabi potrzebuje czasu i rzeczy z historią. Hygge to kocyk i wspólny wieczór, wabi sabi to herbata wypita w pojedynkę z popękanej czarki przy oknie.

Porównanie wnętrz - po lewej minimalistyczny salon z białymi ścianami i stalową lampą łukową, po prawej wnętrze wabi sabi z glinianą ścianą, drewnianym stołem i lnianym obrusem
Minimalizm (po lewej) dąży do perfekcji, wabi sabi (po prawej) ją porzuca.

Czego unikać - co nie jest wabi sabi

  • Shabby chic. Meble malowane „na zniszczone” udają starość. Tu liczy się starość prawdziwa: lepiej kupić nowy stół z surowego drewna i pozwolić mu się zestarzeć, niż kupić fabryczne postarzenie.
  • Bałagan. Niedoskonałość nie oznacza brudnych naczyń w zlewie. Pęknięcie ceramiki i zmarszczka lnu są świadome, bałagan nie.
  • Masowa „ceramika wabi sabi”. Tysiące identycznych misek z fabrycznie nadrukowanym „pęknięciem” to zaprzeczenie idei.
  • Japońska scenografia. Wachlarze, bambus, plakaty z kanji i napis „wabi sabi” w ramce to dekoracja, nie filozofia.
  • Za dużo naraz. Jeśli każdy przedmiot w pokoju jest pęknięty, asymetryczny i ręcznie lepiony, robi się chaos. Niedoskonałość najlepiej działa jako kontrapunkt: jedna czarka raku na prostej półce.
  • Asceza. Ta estetyka nie odrzuca wygody. Lniana pościel jest miękka, herbata ciepła, a zapach w pokoju jest częścią doświadczenia.
  • Zimne światło. Jarzeniówka i chłodne białe LED-y zabijają fakturę ścian i patynę drewna.

Świeca w estetyce wabi sabi

Światło elektryczne jest stałe. Płomień żyje: faluje przy każdym ruchu powietrza, przesuwa cienie po glinianej ścianie i za godzinę wygląda inaczej niż teraz. To mujō, nietrwałość, w najmniejszej możliwej skali. Tanizaki pisał, że laka i złoto ożywają dopiero przy migocącym płomieniu.

W naszej pracowni świece powstają z tego, co w tej estetyce ma sens. Wosk to w stu procentach roślinny wosk sojowy, bez parafiny. Knot jest bawełniany. Każdą świecę wylewamy ręcznie w Warszawie do bursztynowego szkła z czarnym matowym wieczkiem, a słoik po wypaleniu zostaje w domu na drobiazgi, zapałki albo gałązkę.

Najbliżej tego nastroju jest Mistyczny Kraków: drewno w nucie głowy, kadzidło i cedr w sercu, żywica i drzewo sandałowe w bazie. To zapach herbaciarni i starego kościoła naraz. Jeśli ciekawi cię sama nuta cedru, przeczytaj, jak pachnie cedr. Pozostałe zapachy znajdziesz w kolekcji świec sojowych.

Jedna świeca i zgaszone górne światło wystarczą. Cienie na fakturowanej ścianie zrobią resztę.

Wabi sabi w życiu codziennym

Na co dzień ta filozofia sprowadza się do kilku japońskich pojęć, które da się przenieść na polski grunt bez egzotyki:

  • Naprawiaj zamiast wymieniać. Kintsugi jako zasada, nie technika: przeszyta poduszka, sklejone krzesło, japońskie sashiko, czyli widoczne, dekoracyjne cerowanie ubrań.
  • Mottainai (もったいない) - „szkoda zmarnować”. Ostatnia kromka chleba, ostatni centymetr wosku, ostatnia nitka.
  • Ichigo ichie (一期一会) - „jedno spotkanie, jedna szansa”. Ten sam poranek się nie powtórzy, nawet jeśli herbata jest ta sama.
  • Sezonowość. Gałąź z ogrodu zamiast bukietu z kwiaciarni, suche trawy jesienią, nic sztucznego na cały rok.

Pomysły na codzienne zapachowe gesty zebraliśmy w tekście o rytuałach zapachowych.

Co czytać o wabi sabi

  • Leonard Koren, „Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers” (1994, wznowienie Imperfect Publishing 2008) - krótka książka, od której zaczęła się zachodnia kariera pojęcia.
  • Junichirō Tanizaki, „Pochwała cienia”, przeł. Henryk Lipszyc, Karakter, Kraków 2016 (oryg. 1933) - esej o świetle, półmroku i patynie.
  • Kakuzō Okakura, „Księga herbaty” (oryg. „The Book of Tea”, 1906) - klasyczny wykład o ceremonii herbacianej i o Rikyū.
  • Shin'ichi Hisamatsu, „Zen and the Fine Arts” (1971) - źródło siedmiu cech sztuki zen.
  • Andrew Juniper, „Wabi sabi. Japońska sztuka dostrzegania piękna w przemijaniu” (wyd. polskie 2018, oryg. 2003) - przystępne wprowadzenie, dostępne po polsku.
  • Beth Kempton, „Wabi Sabi: Japanese Wisdom for a Perfectly Imperfect Life” (2018) - poradnik o tej filozofii jako sposobie życia; po angielsku.

Pęknięcie, które trzyma całość

Wabi sabi nie jest trendem, bo nie mówi o modzie. Mówi o tym, jak żyć z niedoskonałością: swoją, swoich rzeczy i swojego domu. Nie zaczyna się od remontu, tylko od jednej decyzji, by następnej pękniętej rzeczy nie wyrzucać.

Miska kintsugi w popołudniowym świetle - złota linia naprawy łapie promień słońca, cień pada na surowy drewniany stół
Za godzinę cień będzie leżał inaczej.

Miska ze złotą linią wciąż stoi na stole. Herbata ostygła, a światło przesunęło się i złoto łapie promień z innej strony. Pęknięcie, które kiedyś dzieliło glinę na dwie części, teraz trzyma je razem.

Najczęściej zadawane pytania

Wabi sabi to japońskie pojęcie, które łączy wabi, czyli skromną, dobrowolną prostotę, i sabi, czyli piękno, które rzeczom daje wiek i patyna. Razem opisuje sposób patrzenia, w którym ślad czasu, pęknięcie czy nierówność są wartością, a nie usterką do ukrycia.

Najbliżej oryginału brzmi „łabi sabi”, bo japońskie „w” przypomina angielskie „w” w słowie water. Japoński nie ma akcentu siłowego, więc obie sylaby każdego członu wymawia się równo. Wymowa przez polskie „w” jest powszechna i w pełni zrozumiała, choć mniej wierna.

Tak, bo ten styl buduje się odejmowaniem, a nie remontem. W małym lub wynajmowanym mieszkaniu wystarczą puste blaty, ciepłe, niskie światło, lniane zasłony i pościel, wełniany albo jutowy dywan i kilka naczyń od jednego garncarza. Zamiast fakturowanej ściany sprawdzi się lniana zasłona w kolorze piasku w bocznym świetle.

Farba wapienna wymaga podłoża mineralnego (tynk, beton) albo specjalnego gruntu wskazanego przez producenta. Kładzie się ją szerokim pędzlem krzyżowymi ruchami, zwykle w dwóch lub trzech cienkich warstwach. Najpierw zrób próbę na małym fragmencie, bo kolor jaśnieje po wyschnięciu. Wapno jest żrące, więc pracuj w rękawicach i okularach ochronnych.

Nie. Wabi sabi to japońska filozofia estetyczna sprzed kilku stuleci, która obejmuje sztukę, poezję i codzienne życie. Japandi to współczesny styl wnętrzarski łączący japońską prostotę ze skandynawską funkcjonalnością. Japandi czerpie z wabi sabi, ale ma gotową paletę i można je urządzić od zera, a wabi sabi potrzebuje czasu i przedmiotów z historią.

Nie. Japońskie rekwizyty, takie jak wachlarze, bambus czy plakaty z kanji, częściej szkodzą, niż pomagają. Liczą się materiał, ślad ręki i czas, więc równie dobrze działa ceramika z Iłży albo Bolesławca, lniana ścierka z polskiej tkalni, dębowa deska czy krzesło po dziadkach. Wabi sabi to sposób patrzenia, nie zestaw importowanych dekoracji.

Sprzęty, które muszą być nowoczesne, schowaj za matowymi frontami w kolorze gliny, drewna albo piasku. Na widoku zostaw to, co może być naturalne: drewnianą deskę, kamienny lub olejowany blat, kilka misek na otwartej półce. Telewizor najlepiej wygląda w niszy albo na ciemnej ścianie, gdzie nie dominuje nad resztą pokoju.

Tak, żeby mogły się starzeć. Drewno olejuj zamiast lakierować i odnawiaj olejem co jakiś czas. Len pierz bez wybielacza i nie prasuj na gładko. Mosiądzu i miedzi nie poleruj, jeśli lubisz nalot. Ceramikę naprawioną tradycyjnym kintsugi myj ręcznie, bez zmywarki, i nie stawiaj jej na ogniu ani w mikrofalówce.

Można, ale warto znać różnicę. Tradycyjne kintsugi używa surowej laki urushi, która przed wyschnięciem silnie uczula skórę, więc wymaga rękawic i cierpliwości: każda warstwa schnie kilka dni. Zestawy z klejem i złotym proszkiem dają podobny wygląd w jeden wieczór, ale to inna technika. Takiego naczynia nie używaj do jedzenia bez zgody producenta kleju.

Najbliżej tej estetyki są nuty drzewne i żywiczne: cedr, drzewo sandałowe, kadzidło, żywica, czyli zapachy herbaciarni, drewna i dymu. Lepiej działa jedno źródło zapachu niż kilka naraz. W naszej kolekcji najbliżej jest Mistyczny Kraków: drewno w głowie, kadzidło i cedr w sercu, żywica i drzewo sandałowe w bazie.

W potocznej polszczyźnie i w mediach społecznościowych „to takie wabi sabi” oznacza coś niedoskonałego, ale z urokiem: krzywo upieczony chleb, nierówno pomalowaną ścianę, zdjęcie bez filtra. To uproszczenie japońskiego pojęcia, ale dobrze oddaje jego sedno, czyli zgodę na ślady ręki, czasu i przypadku.

Źródła

  1. Koren, L., „Wabi-Sabi for Artists, Designers, Poets & Philosophers”, Stone Bridge Press 1994 (stonebridge.com); Imperfect Publishing 2008.
  2. Tanizaki, J., „Pochwała cienia”, przeł. H. Lipszyc, Karakter, Kraków 2016 (oryg. 1933).
  3. Okakura, K., „The Book of Tea”, 1906.
  4. Hisamatsu, S., „Zen and the Fine Arts”, Kodansha International 1971.
  5. Juniper, A., „Wabi Sabi: The Japanese Art of Impermanence”, Tuttle Publishing 2003; wyd. polskie „Wabi sabi. Japońska sztuka dostrzegania piękna w przemijaniu”, 2018.
  6. Parkes, G., Loughnane, A., „Japanese Aesthetics”, Stanford Encyclopedia of Philosophy: plato.stanford.edu/entries/japanese-aesthetics.
  7. Wikipedia (ang.), hasło „Tai-an”: en.wikipedia.org/wiki/Tai-an.
  8. Urząd Miejski Wrocławia, „Park Szczytnicki - historia miejsca”: wroclaw.pl.
  9. Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha: manggha.pl.
  10. Kempton, B., „Wabi Sabi: Japanese Wisdom for a Perfectly Imperfect Life”, Piatkus / Harper 2018.
  11. Wikipedia (ang.), hasło „Sen no Rikyū”: en.wikipedia.org/wiki/Sen_no_Rikyū.
  12. Melanowicz, M., „Historia literatury japońskiej”, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1994 (sabi w poezji, Bashō).
  13. Wikipedia, hasło „Wabi-sabi”: pl.wikipedia.org/wiki/Wabi-sabi.

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Marta Lis

Marta Lis

Założycielka UrbanNote

Przychodzi ze świata beauty i kosmetyków, od lat otacza się pięknymi zapachami. Pisze o świecach, kompozycjach zapachowych i rzemiośle, które za nimi stoi - szuka słów dla tego, co czujesz, zanim zdążysz nazwać.

Wszystkie artykuły