Przejdź do treści

Zapach wanilii - jak pachnie i skąd pochodzi

Strąki wanilii ułożone rzędem od zielonych przez żółtobrązowe po czarne na papierze do pieczenia przy oknie
Bladożółte kwiaty storczyka na zielonym pnączu w szklarni, na liściach krople wody
Dłonie trzymają cienki patyczek przy bladożółtym kwiecie storczyka na plantacji
Buteleczki z bursztynowego i ciemnego szkła na drewnianym stole, obok laski wanilii, cynamon i anyż gwiazdkowaty
Zapalona świeca Słodka Warszawa 190 g w bursztynowym słoiku z kremową etykietą, obok laska wanilii, kostki cukru trzcinowego, gałki muszkatołowe i laski cynamonu
5

przygotował Mateusz Lis··16 min czytania

Ten tekst rozdziela trzy rzeczy, które często nazywa się jednym słowem: laskę storczyka, wanilinę i etylowanilinę. Do tego gatunki wanilii, obróbka strąka, domowy ekstrakt, ceny i perfumy z datami premier. Wanilia jest też w nutach bazy pięciu naszych świec sojowych, na przykład w świecy waniliowej Słodka Warszawa; całą kolekcję znajdziesz w sklepie, a nuty są na końcu tekstu.

Jak pachnie wanilia?

Zależy, co wąchasz. Rozcięta laska pachnie słodko, a pod spodem dymem i drewnem albo anyżem i karmelem, zależnie od gatunku. Ekstrakt ma ten sam zapach z nutą alkoholu. Cukier wanilinowy i większość aromatów pachną płasko słodko, bez tła, bo zawierają samą wanilinę albo etylowanilinę.

Ekstrakt z prawdziwej laski to mieszanina kilkuset związków, w tym waniliny, aldehydu octowego, furfuralu, eugenolu i cynamonianu metylu.[1] Te kilkaset związków daje prawdziwej wanilii głębię, której nie ma sztuczny aromat, zwykle złożony z samej waniliny.[2] Samą wanilinę PubChem opisuje krótko: przyjemny, aromatyczny zapach wanilii.[3]

ZwiązekGdzie występujeCo wnosi do zapachu
WanilinaWszystkie wanilie, aromaty spożywczeGłówna, słodka nuta wanilii
Gwajakol, kreozol, fenolWyraźniej w wanilii płaskolistnejNuty fenolowe, drzewne, dymne
Aldehyd anyżowy, alkohol anyżowyWanilia tahitańskaAnyż i karmel
EtylowanilinaTylko z syntezySłodko, kremowo, karmelowo; około trzy razy mocniej niż wanilina

Źródła tabeli: Brunschwig i in. 2016, Takahashi i in. 2013, PubChem i Wikipedia (Ethylvanillin), przypisy w tekście niżej.

W badaniu, które porównało wanilię tahitańską z Polinezji Francuskiej i z Papui-Nowej Gwinei z wanilią płaskolistną, gwajakol, kreozol i fenol okazały się znakiem rozpoznawczym gatunku płaskolistnego. Ta sama praca łączy gwajakol i kreozol z niższą jakością lasek.[4]

Wanilia bourbon, tahitańska i meksykańska: czym różnią się zapachem?

Wanilia bourbon i meksykańska to ten sam gatunek, wanilia płaskolistna, a nazwy mówią tylko o miejscu uprawy. W badaniu porównawczym wanilia płaskolistna pachniała mocniej fenolowo, drzewnie i dymnie niż tahitańska. Tahitańska to mieszaniec o wyraźnych nutach anyżu i karmelu. Trzeci gatunek, Vanilla pompona, występuje na Karaibach i w obu Amerykach.

Nazwa handlowaGatunekGdzie rośnieZapach według badań
Bourbon, madagaskarskaVanilla planifoliaMadagaskar, Komory, Reunion, MauritiusNuty fenolowe, drzewne, dymne
MeksykańskaVanilla planifoliaMeksyk, kraj pochodzeniaJak płaskolistna (ten sam gatunek)
TahitańskaVanilla × tahitensisPolinezja FrancuskaAnyż i karmel, zrównoważony profil
ZachodnioindyjskaVanilla pomponaKaraiby, Ameryka Środkowa i PołudniowaBrak danych

Źródła tabeli: Wikipedia (Vanilla) i Brunschwig i in. 2016, przypisy w tekście.

Nazwa „bourbon” pochodzi od Île Bourbon, dawnej nazwy Reunionu, i nie ma nic wspólnego z whisky. Wanilia płaskolistna to około 95% lasek na rynku, tahitańska mniej niż 1%.[1][5] Tahitańska nie pachnie wszędzie tak samo: z Polinezji anyżem i karmelem, z Papui-Nowej Gwinei korzennie, owocowo i jak ciemny rum.[4]

Japońska analiza tahitańskich lasek wskazała cztery kluczowe związki zapachowe: wanilinę, aldehyd anyżowy, alkohol anyżowy i octan anyżylu.[6] Alkoholu anyżowego nie wykryto w żadnej z 13 badanych odmian wanilii płaskolistnej, a w dojrzałych, jeszcze nieobrobionych owocach wanilii tahitańskiej i Vanilla pompona tak.[7]

Czy wanilia to storczyk i jak rośnie?

Tak. Wanilia to rodzaj pnących storczyków, a przyprawą są owoce, czyli strąki wanilii płaskolistnej. Rodzaj liczy ponad sto gatunków. Pnącze osiąga do 10-12 metrów długości, a każdy kwiat kwitnie bardzo krótko. Uprawną wanilię zapyla się dziś ręcznie, kwiat po kwiecie.

Bladożółte kwiaty storczyka na zielonym pnączu w szklarni, na liściach krople wody
Kwiaty storczyka w szklarni

Wanilia płaskolistna rośnie dziko w lasach Ameryki Środkowej i Południowej jako liana podpierająca się korzeniami przybyszowymi; rodzaj ma 109 gatunków.[8][5] Ile żyje kwiat, źródła mówią różnie: od kilku godzin rano do około doby. Zapylić go trzeba w ciągu 12 godzin od rozkwitu.[1]

Jeszcze większy rozrzut jest przy zapylaczach. Często powtarza się, że w Meksyku robią to pszczoły Melipona.[9] Tego nigdy nie potwierdzono: udokumentowanymi zapylaczami są pszczoły z rodzaju Eulaema i pszczoła miodna.[1] Dla Vanilla pompona jest rzadki dowód wprost: w Peru pyłek przenoszą samce pszczoły Eulaema cingulata.[10]

Ręczną metodę wymyślił w 1841 roku dwunastoletni Edmond Albius, zniewolony chłopiec z Reunionu: cienkim patyczkiem albo źdźbłem trawy unosi się błonkę oddzielającą pylnik od znamienia i kciukiem przyciska pyłek. Belgijski botanik Charles Morren opisał zapylanie już w 1837 roku, ale jego metoda była zbyt powolna, żeby się opłacała. Sposobem Albiusa zapyla się wanilię do dziś.[11]

Dłonie trzymają cienki patyczek przy bladożółtym kwiecie storczyka na plantacji
Ręczne zapylanie: patyczek i kciuk

Skąd strąk bierze zapach? Obróbka od zielonego do czarnego

Zielony strąk prosto z pnącza nie pachnie wanilią. Wanilina jest w nim związana z cukrem jako glukowanilina i uwalnia ją dopiero enzym w czasie obróbki. Ta trwa miesiącami: strąki parzy się, poci w kocach, suszy i dojrzewa w zamkniętych skrzyniach, aż ściemnieją i zaczną pachnieć.

EtapCo się robiJak długo
Zabicie tkankiGorąca woda (63-65°C), piec, mrożenie, nacinanie albo słońceOd 10 sekund w 80°C do 36-48 godzin w piecu w 60°C
PocenieStrąki ciasno ułożone, owinięte tkaniną, w 45-65°C7-10 dni (w innym opisie 1-2 tygodnie na przemian ze słońcem)
SuszenieNa powietrzu, w cieniu i na słońcu, do 25-30% wilgoci3-4 tygodnie
DojrzewanieW zamkniętych skrzyniach, gdzie dojrzewa aromat5-6 miesięcy

Źródło tabeli: Wikipedia, Vanilla (sekcja Curing), drugi czas pocenia: Wikipedia, Vanillin.

Glukowanilina zaczyna się gromadzić około 20. tygodnia po zapyleniu, najwięcej jest jej około 40. tygodnia, a gotowa laska ma około 2-2,5% waniliny.[1] Najlepsze laski bywają pokryte białym nalotem: to kryształki prawie czystej waniliny.[12] Wanilia tahitańska dojrzewa na pnączu około dziewięciu miesięcy, a jej obróbka trwa około trzech.[13]

Przy zakupie lasek warto wiedzieć, że klasa handlowa zależy od długości, wyglądu i wilgotności strąka: pierwsza klasa ma ponad 15 cm. Najwyższa klasa nie gwarantuje jednak najwięcej waniliny, a niższe klasy trafiają zwykle do ekstraktów i perfumerii.[1] Zapach laski jest najsilniejszy po przełamaniu,[5] więc moim zdaniem lepiej ocenić ją nosem niż po samym wyglądzie.

Czym różni się wanilia od waniliny i etylowaniliny?

Wanilia to strąk storczyka, wanilina to jedna cząsteczka z jego zapachu, którą dziś produkuje się głównie syntetycznie. Etylowanilina to jej bliski krewny, którego w lasce nie ma: pachnie podobnie, ale mniej więcej trzy razy mocniej, słodko, kremowo i karmelowo. Około 95% produktów o smaku wanilii aromatyzuje się waniliną, nie laską.

Laska waniliiWanilinaEtylowanilina
SkądStrąk storczyka po obróbceLaska, gwajakol z petrochemii albo lignina z przemysłu papierniczegoTylko synteza
ZapachWanilina plus kilkaset związków tłaPrzyjemny, aromatyczny zapach waniliiPodobny do waniliny, około 3 razy silniejszy
Na etykiecieLaska, ekstrakt z waniliiWanilina, aromatEtylowanilina, aromat

Źródła tabeli: Wikipedia (Vanilla, Vanillin, Ethylvanillin) i PubChem, przypisy w tekście.

Wanilinę wyodrębniono z laski w 1858 roku, a pierwszą syntezę opracowano w 1874 roku. W 2001 roku świat potrzebował 12 000 ton waniliny, a z lasek pozyskano 1800 ton. Dziś około 85% waniliny powstaje z gwajakolu, a około 15% z odpadów ligninowych.[12] Około 95% produktów „waniliowych” aromatyzuje się waniliną, nie laską.[1]

Etylowanilina przypomina wanilinę, ale jest mniej więcej trzy razy silniejsza; jej zapach opisuje się jako słodki, kremowy, waniliowy i karmelowy.[14][15] Jest też droższa od waniliny. Mówi się, że wanilina z ligniny pachnie pełniej, bo zostaje w niej śladowo acetowanilon; to opinia, nie wynik pomiaru.[12]

Laska, ekstrakt czy cukier wanilinowy: co pachnie wanilią?

Laska i ekstrakt z wanilii dają pełny zapach z tłem, cukier wanilinowy i aromat tylko wanilinę albo etylowanilinę. Różnicę widać na etykiecie: „wanilia” albo „ekstrakt z wanilii” oznacza strąk, „wanilina” i „etylowanilina” cząsteczkę. W pieczeniu ta różnica często znika, w deserach na zimno zostaje.

  • Cukier wanilinowy to cukier z waniliną (co najmniej 1%) albo z etylowaniliną (0,33-0,5%).[16] Cukier waniliowy to cukier z ekstraktem z wanilii.[1] Różni się jedna litera, a skład zupełnie.
  • Laskę przecina się wzdłuż, żeby nasiona i miąższ trafiły do potrawy; tak odsłonięta laska oddaje więcej zapachu.[1]
  • Kiedy wystarczy wanilina? W testach magazynu Cook's Illustrated degustatorzy nie odróżnili waniliny od wanilii w wypiekach, a w lodach wygrała prawdziwa wanilia. W nowszym teście w ciastkach najlepiej wypadł dobry sztuczny aromat, w ciastach nieco lepiej prawdziwa wanilia, a wyraźnie lepiej w potrawach niepodgrzewanych albo podgrzewanych lekko.[1]

Jak zrobić domowy aromat waniliowy?

Ekstrakt waniliowy to laski macerowane w roztworze etanolu z wodą.[2] Proporcje możesz wziąć z amerykańskiej definicji czystego ekstraktu:

  1. Laski: 100 g na litr gotowego ekstraktu, czyli 25 g na butelkę 250 ml.
  2. Alkohol: roztwór o mocy co najmniej 35%.[2]
  3. Przygotowanie: laski przetnij wzdłuż przed zalaniem, bo przecięta laska oddaje więcej zapachu.[1]

Źródła nie podają czasu maceracji, więc go tu nie wpisuję. Do ekstraktu nie potrzebujesz najdroższych lasek: niższe klasy handlowe idą właśnie na ekstrakty, zwykle klasa B.[1] Podobnie słodko jak wanilia pachnie fasola tonka, ale jej zapach daje kumaryna, z suchą nutą siana i gorzkiego migdała; porównanie jest we wpisie jak pachnie tonka.

Dlaczego wanilia jest droga?

Bo każdy kwiat trzeba zapylić ręcznie w dniu kwitnienia, strąk dojrzewa miesiącami, a obróbka trwa drugie pół roku. Wanilia jest drugą po szafranie najdroższą przyprawą liczoną wagowo. Ceny skaczą po cyklonach na Madagaskarze: w 2017 roku, po cyklonie Enawo, sięgnęły 500 USD za kilogram.

RokCena lasek za kilogramCo się stało
druga połowa lat 80.blisko 20 USDRozpad kartelu, który kontrolował ceny od 1930 roku; spadek o 70%
2004500 USDCyklon Hudah (2000), niestabilność polityczna, zła pogoda
połowa 2005około 40 USDDobry zbiór i mniejszy popyt przez tańsze zamienniki
201020 USD
2017500 USDCyklon Enawo

Źródło tabeli: Wikipedia, Vanilla (sekcja History), ceny w dolarach amerykańskich bez korekty o inflację.

Powodem jest ręczna praca przy uprawie strąków.[1] W 2023 roku na świecie wyprodukowano 7433 tony surowej wanilii: 42% na Madagaskarze i 25% w Indonezji. Liczba 80%, którą podaje się czasem dla Madagaskaru, na przykład na blogu Brain Market, odpowiada danym z 1898 roku, kiedy Madagaskar, Reunion i Komory dawały razem 200 ton, czyli około 80% światowej produkcji.[9][1]

Perfumy waniliowe: od Shalimar do Black Opium

Znane perfumy z wanilią w nutach to między innymi Shalimar Guerlaina (1925), Angel Muglera (1992), Hypnotic Poison Diora (1998), Tobacco Vanille Toma Forda (2007) i Black Opium Yves Saint Laurent (2014). Zwykle wanilia stoi w bazie, więc na skórze wychodzi na pierwszy plan dopiero po około pół godzinie. Wtedy je oceniaj.

PerfumyPerfumiarzRokGdzie jest wanilia
Shalimar, GuerlainJacques Guerlain1925 (stworzone w 1921; do rozstrzygnięcia sporu o nazwę sprzedawane jako No. 90)Baza, obok balsamów i tonki
Angel, MuglerOlivier Cresp, Yves de Chiris1992Baza, obok paczuli, czekolady i karmelu
Hypnotic Poison, DiorAnnick Menardo1998Baza, obok migdała, drzewa sandałowego i piżma
Tobacco Vanille, Tom FordOlivier Gillotin2007Serce, obok kakao, tonki i kwiatu tytoniu
Black Opium, Yves Saint LaurentNathalie Lorson, Marie Salamagne, Olivier Cresp, Honorine Blanc2014Baza, obok paczuli i cedru

Źródła tabeli: Fragrantica (Angel, Hypnotic Poison, Tobacco Vanille, Black Opium), Wikipedia (Shalimar, Angel, Poison; Black Opium: perfumiarze i nuty) i Parfumo (Shalimar, Tobacco Vanille); rok Black Opium potwierdza tylko Fragrantica; adresy na liście źródeł.

Akord Shalimar powstał, gdy Jacques Guerlain wlał etylowanilinę do flakonu Jicky, starszych perfum domu.[15] Co kumaryna z Jicky wnosi do tego połączenia, opisuje wpis o kumarynie i tonce. Angel uchodzi za pierwszy nowoczesny zapach gourmand, czyli deserowy.[25] Hypnotic Poison to orientalny zapach waniliowy, jeden z wariantów Poison Diora z 1985 roku.[26]

Wanilia w bazie paruje wolno, a nuty bazy wyczuwa się zwykle dopiero po około 30 minutach od nałożenia.[27] Dlatego pierwszy psik na blotterze mówi o perfumach waniliowych niewiele; więcej o warstwach jest we wpisie ile trwają nuty zapachowe.

Buteleczki z bursztynowego i ciemnego szkła na drewnianym stole, obok laski wanilii, cynamon i anyż gwiazdkowaty
Laski wanilii, cynamon i anyż obok buteleczek

Dlaczego zapach wanilii się podoba?

Według badania z 2022 roku to w dużej mierze sprawa samej cząsteczki, a nie kultury. Ludzie z dziewięciu bardzo różnych społeczności, od łowców-zbieraczy po mieszkańców miast, ułożyli zapachy od najprzyjemniejszego. Wanilia wygrała, przed brzoskwiniowym maślanem etylu, a kultura tłumaczyła tylko 6% różnic w ocenach.

Uczestnicy wąchali pojedyncze cząsteczki zapachowe, więc „wanilia” oznacza tu wanilinę, a nie laskę. Budowa cząsteczki tłumaczyła 41% różnic w ocenach, osobisty gust 54%.[28] Najmniej lubiany był kwas izowalerianowy, obecny między innymi w serze i w pocie stóp. Liczba badanych różni się w dwóch źródłach: recenzowana praca mówi o 225 osobach, komunikat Karolinska Institutet o 235.[29]

Moim zdaniem to jeden z powodów, dla których wanilię tak często kładzie się w bazie słodkich kompozycji. Badanie nie mówi jednak nic o tym, jak wanilia działa na nastrój, i takich obietnic tu nie składam.

Liczby o wanilii, które się nie zgadzają

Przy wanilii łatwo o liczbę, która w innym źródle brzmi inaczej. Zestawienie poniżej zbiera rozbieżności z tego tekstu i podpowiada, którą liczbę przyjąć.

PytanieJedno źródłoDrugie źródłoCo przyjąć
Ile Madagaskar ma w produkcji wanilii?80% (Brain Market)42% w 2023 roku; 80% to dane z 1898 roku dla trzech wysp razem (angielska Wikipedia)42% (dane z 2023)
Kto zapyla wanilię w Meksyku?Melipona (Brain Market); Melipona, Eulaema, Euglossa i kolibry (polska Wikipedia)Udokumentowane tylko Eulaema i pszczoła miodna (angielska Wikipedia)W uprawie i tak ręcznie
Jak długo kwitnie kwiat?Kilka godzin rano (polska Wikipedia)Około doby, czasem krócej (angielska Wikipedia)Zapylić w ciągu 12 godzin
Ile waniliny ma gotowa laska?Średnio 2,5% (hasło Vanilla)Około 2% suchej masy (hasło Vanillin)Około 2-2,5%
Z czego robi się syntetyczną wanilinę?Wanilina w produktach pochodzi z ligniny (hasło Vanilla)85% z gwajakolu, 15% z ligniny (hasło Vanillin)Dziś głównie gwajakol
Czy Vanilla pompona ma dużo waniliny?Dużo, w laskach z Peru do 9,88 g na 100 g (hasło Vanilla pompona)Znacznie mniej niż płaskolistna (hasło Vanilla)Zależy od pochodzenia lasek
Ile osób oceniało zapachy w badaniu z 2022 roku?225 (abstrakt w PubMed)235 (komunikat Karolinska Institutet)225, liczba z recenzowanej pracy

Źródła: przypisy w sekcjach wyżej oraz Wikipedia, Vanilla pompona.[10]

Wanilia w naszych świecach

Wanilia jest w nutach bazy pięciu naszych świec sojowych: Słodkiej Warszawy, Słonecznego Sopotu, Piernikowego Torunia, Grudniowej Warszawy i Świątecznego Wrocławia. W każdej gra z innymi nutami, od kakao i migdałów po sól morską i drzewo sandałowe. Na kartach podajemy nuty, pochodzenia surowca nie opisujemy.

ŚwiecaGłowaSerceBaza
Słodka Warszawacytrusy, cukiercynamon, goździk, słodkie mlekowanilia, migdały, kakao, orzechy, gałka muszkatołowa
Słoneczny Sopotmigdały, pistacjeheliotrop, jaśminkarmel, wanilia, sól morska, drzewo sandałowe
Piernikowy Toruńpiernik, cytrynacynamon, goździkiwanilia, ciasteczko
Grudniowa Warszawapomarańcza, świeże jabłko, owoce jagodowecynamon, goździkwanilia, fasolka tonka
Świąteczny Wrocławcynamonpomarańcza, przyprawy korzennewanilia

Wszystkie wylewamy ręcznie w Warszawie ze 100% wosku sojowego, z bawełnianym knotem. W Słodkiej Warszawie wanilia dzieli bazę z migdałami, kakao, orzechami i gałką muszkatołową, a w Świątecznym Wrocławiu jest jedyną nutą bazy. Te same nuty co świeca ma pachnidło Słodka Warszawa, dyfuzor z patyczkami do pokoju, w którym nie chcesz palić ognia. Świeca nie przechodzi z głowy do bazy tak jak perfumy na skórze, więc wanilii nie trzeba w niej czekać pół godziny; więcej o tym w części nuty w świecy a w perfumach.

Zapalona świeca Słodka Warszawa 190 g w bursztynowym słoiku z kremową etykietą, obok laska wanilii, kostki cukru trzcinowego, gałki muszkatołowe i laski cynamonu
Słodka Warszawa: wanilia, migdały i kakao w bazie

Najczęściej zadawane pytania

Najprościej włożyć laskę wanilii, także tę, z której wyskrobałeś już nasiona do deseru, do szczelnego słoika z cukrem. Laski przechowywane w cukrze nabierają silniejszego aromatu. Kupny cukier wanilinowy to co innego: zamiast wanilii ma wanilinę (co najmniej 1%) albo etylowanilinę, czyli samą cząsteczkę zapachu.

Nie najdroższą. Klasa handlowa zależy głównie od długości, wyglądu i wilgotności strąka, a nie od ilości waniliny. Najładniejsze laski kupuje się dla wyglądu, a niższe klasy idą tam, gdzie wygląd się nie liczy: do ekstraktów i perfumerii; ekstrakt robi się zwykle z klasy B. Ważniejszy od wyglądu jest zapach po przełamaniu laski.

To kryształki prawie czystej waniliny, które widać zwłaszcza na laskach wysokiej jakości. Gotowa laska ma jej około 2-2,5%, zależnie od źródła. Żeby zachować zapach, przechowuj laski w szczelnym, suchym naczyniu, z dala od innych przypraw, bo tak najdłużej zachowują aromat.

Wrażenie zapachu, którego w otoczeniu nie ma, nazywa się fantosmią. Jeśli wraca albo przeszkadza, to sprawa dla lekarza, nie dla poradnika o zapachach. Najpierw sprawdź jednak zwykłe źródła wanilii w pobliżu: płyn do płukania, odświeżacz powietrza, krem do rąk albo pieczenie u sąsiadów.

Podobnie, ale nie tak samo. Zapach wanilii daje głównie wanilina, a tonki kumaryna, która przypomina wanilię i świeże siano, z nutą gorzkiego migdała. We wpisie o tonce opisujemy ją jako bardziej suchą, a wanilię jako kremową i deserową. W perfumach stoją obok siebie na przykład w bazie Shalimar Guerlaina.

Dziko wanilia płaskolistna rośnie w lasach od południowego Meksyku po Amazonię. Uprawia się ją w tropikach, najlepiej w pasie 10-20 stopni od równika. W 2023 roku najwięcej dały Madagaskar (42% światowej produkcji) i Indonezja (25%). Wanilia tahitańska pochodzi z Polinezji Francuskiej, gdzie trafiła w 1848 roku.

Źródła

  1. Wikipedia: Vanilla (gatunki uprawne, zapylanie, obróbka, ceny 1930-2017, produkcja 2023, udział w 1898 roku, test Cook's Illustrated). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla
  2. Wikipedia: Vanilla extract (maceracja w etanolu z wodą, definicja FDA). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla_extract
  3. PubChem: Vanillin, sekcja Odor („Pleasant aromatic vanilla odor”). pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Vanillin
  4. Brunschwig C. i in. (2016). „Volatile composition and sensory properties of Vanilla ×tahitensis bring new insights for vanilla quality control”. Journal of the Science of Food and Agriculture, 96, 848-858 (online 2015). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25754309 (DOI 10.1002/jsfa.7157)
  5. Wikipedia: Wanilia płaskolistna (kwiaty, zapylacze, udział w uprawie, cukier wanilinowy). pl.wikipedia.org/wiki/Wanilia_płaskolistna
  6. Takahashi M. i in. (2013). „Identification of the Key Odorants in Tahitian Cured Vanilla Beans (Vanilla tahitensis) by GC-MS and an Aroma Extract Dilution Analysis”. Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry, 77(3), 601-605. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23470766 (DOI 10.1271/bbb.120840)
  7. Pérez-Silva A. i in. (2021). „Quantification of the aromatic potential of ripe fruit of Vanilla planifolia (Orchidaceae) and several of its closely and distantly related species and hybrids”. European Food Research and Technology, 247, 1489-1499. doi.org/10.1007/s00217-021-03726-w
  8. Wikipedia: Wanilia (rodzaj, 109 gatunków). pl.wikipedia.org/wiki/Wanilia
  9. Brain Market, blog: „Zapach wanilii: Nieodparty urok rzadkiej przyprawy” (80% produkcji na Madagaskarze, pszczoła Melipona). www.brainmarket.pl/blog/zapach-wanilii--nieodparty-urok-rzadkiej-przyprawy
  10. Wikipedia: Vanilla pompona (zawartość waniliny, zapylacz Eulaema cingulata). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla_pompona
  11. Wikipedia: Edmond Albius. en.wikipedia.org/wiki/Edmond_Albius
  12. Wikipedia: Vanillin (glukowanilina, historia syntezy, gwajakol i lignina, zapotrzebowanie w 2001 roku). en.wikipedia.org/wiki/Vanillin
  13. Wikipedia: Vanilla × tahitensis (mieszaniec, 1848, dojrzewanie strąka i obróbka). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla_×_tahitensis
  14. PubChem: Ethyl vanillin, sekcja Odor („Resembles that of vanillin but approximately 3 times as strong”). pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Ethyl-vanillin
  15. Wikipedia: Ethylvanillin (siła zapachu, opis zapachu, Shalimar). en.wikipedia.org/wiki/Ethylvanillin
  16. Wikipedia: Cukier wanilinowy (minimalna zawartość waniliny i etylowaniliny). pl.wikipedia.org/wiki/Cukier_wanilinowy
  17. Wikipedia: Shalimar (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Shalimar_(perfume)
  18. Parfumo: Shalimar, Guerlain (Extrait), rok 1925, nuty. www.parfumo.com/Perfumes/Guerlain/Shalimar_Extrait
  19. Parfumo: Tobacco Vanille, Tom Ford (rok 2007, perfumiarz, nuty). www.parfumo.com/Perfumes/Tom_Ford/Tobacco_Vanille
  20. Fragrantica: Angel, Mugler (rok 1992, perfumiarze, nuty). www.fragrantica.com/perfume/Mugler/Angel-704.html
  21. Fragrantica: Hypnotic Poison, Dior (rok 1998, perfumiarka, nuty). www.fragrantica.com/perfume/Dior/Hypnotic-Poison-219.html
  22. Fragrantica: Tobacco Vanille, Tom Ford (rok 2007, nuty w trzech warstwach). www.fragrantica.com/perfume/Tom-Ford/Tobacco-Vanille-1825.html
  23. Fragrantica: Black Opium, Yves Saint Laurent (rok 2014, perfumiarze, nuty). www.fragrantica.com/perfume/Yves-Saint-Laurent/Black-Opium-25324.html
  24. Wikipedia: Black Opium (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Black_Opium_(perfume)
  25. Wikipedia: Angel (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Angel_(perfume)
  26. Wikipedia: Poison (perfume), sekcja Hypnotic Poison (1998, Annick Menardo, nuty). en.wikipedia.org/wiki/Poison_(perfume)
  27. Wikipedia: Note (perfumery). en.wikipedia.org/wiki/Note_(perfumery)
  28. Arshamian A. i in. (2022). „The perception of odor pleasantness is shared across cultures”. Current Biology, 32(9), 2061-2066 (abstrakt w PubMed: 225 osób). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35381183
  29. Karolinska Institutet, komunikat z 4.04.2022: „People around the world like the same kinds of smell” (235 osób, wanilia najprzyjemniejsza, potem maślan etylu). news.ki.se/people-around-the-world-like-the-same-kinds-of-smell

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Mateusz Lis

Mateusz Lis

Współzałożyciel UrbanNote

Współzałożyciel UrbanNote, odpowiada za produkcję i skład: receptury wosków, dobór olejków eterycznych i kontrolę jakości. Pisze o nauce stojącej za zapachem - od składu chemicznego po fizykę spalania.

Wszystkie artykuły