





przygotował Mateusz Lis··16 min czytania
Ten tekst rozdziela trzy rzeczy, które często nazywa się jednym słowem: laskę storczyka, wanilinę i etylowanilinę. Do tego gatunki wanilii, obróbka strąka, domowy ekstrakt, ceny i perfumy z datami premier. Wanilia jest też w nutach bazy pięciu naszych świec sojowych, na przykład w świecy waniliowej Słodka Warszawa; całą kolekcję znajdziesz w sklepie, a nuty są na końcu tekstu.
Jak pachnie wanilia?
Zależy, co wąchasz. Rozcięta laska pachnie słodko, a pod spodem dymem i drewnem albo anyżem i karmelem, zależnie od gatunku. Ekstrakt ma ten sam zapach z nutą alkoholu. Cukier wanilinowy i większość aromatów pachną płasko słodko, bez tła, bo zawierają samą wanilinę albo etylowanilinę.
Ekstrakt z prawdziwej laski to mieszanina kilkuset związków, w tym waniliny, aldehydu octowego, furfuralu, eugenolu i cynamonianu metylu.[1] Te kilkaset związków daje prawdziwej wanilii głębię, której nie ma sztuczny aromat, zwykle złożony z samej waniliny.[2] Samą wanilinę PubChem opisuje krótko: przyjemny, aromatyczny zapach wanilii.[3]
| Związek | Gdzie występuje | Co wnosi do zapachu |
|---|---|---|
| Wanilina | Wszystkie wanilie, aromaty spożywcze | Główna, słodka nuta wanilii |
| Gwajakol, kreozol, fenol | Wyraźniej w wanilii płaskolistnej | Nuty fenolowe, drzewne, dymne |
| Aldehyd anyżowy, alkohol anyżowy | Wanilia tahitańska | Anyż i karmel |
| Etylowanilina | Tylko z syntezy | Słodko, kremowo, karmelowo; około trzy razy mocniej niż wanilina |
Źródła tabeli: Brunschwig i in. 2016, Takahashi i in. 2013, PubChem i Wikipedia (Ethylvanillin), przypisy w tekście niżej.
W badaniu, które porównało wanilię tahitańską z Polinezji Francuskiej i z Papui-Nowej Gwinei z wanilią płaskolistną, gwajakol, kreozol i fenol okazały się znakiem rozpoznawczym gatunku płaskolistnego. Ta sama praca łączy gwajakol i kreozol z niższą jakością lasek.[4]
Wanilia bourbon, tahitańska i meksykańska: czym różnią się zapachem?
Wanilia bourbon i meksykańska to ten sam gatunek, wanilia płaskolistna, a nazwy mówią tylko o miejscu uprawy. W badaniu porównawczym wanilia płaskolistna pachniała mocniej fenolowo, drzewnie i dymnie niż tahitańska. Tahitańska to mieszaniec o wyraźnych nutach anyżu i karmelu. Trzeci gatunek, Vanilla pompona, występuje na Karaibach i w obu Amerykach.
| Nazwa handlowa | Gatunek | Gdzie rośnie | Zapach według badań |
|---|---|---|---|
| Bourbon, madagaskarska | Vanilla planifolia | Madagaskar, Komory, Reunion, Mauritius | Nuty fenolowe, drzewne, dymne |
| Meksykańska | Vanilla planifolia | Meksyk, kraj pochodzenia | Jak płaskolistna (ten sam gatunek) |
| Tahitańska | Vanilla × tahitensis | Polinezja Francuska | Anyż i karmel, zrównoważony profil |
| Zachodnioindyjska | Vanilla pompona | Karaiby, Ameryka Środkowa i Południowa | Brak danych |
Źródła tabeli: Wikipedia (Vanilla) i Brunschwig i in. 2016, przypisy w tekście.
Nazwa „bourbon” pochodzi od Île Bourbon, dawnej nazwy Reunionu, i nie ma nic wspólnego z whisky. Wanilia płaskolistna to około 95% lasek na rynku, tahitańska mniej niż 1%.[1][5] Tahitańska nie pachnie wszędzie tak samo: z Polinezji anyżem i karmelem, z Papui-Nowej Gwinei korzennie, owocowo i jak ciemny rum.[4]
Japońska analiza tahitańskich lasek wskazała cztery kluczowe związki zapachowe: wanilinę, aldehyd anyżowy, alkohol anyżowy i octan anyżylu.[6] Alkoholu anyżowego nie wykryto w żadnej z 13 badanych odmian wanilii płaskolistnej, a w dojrzałych, jeszcze nieobrobionych owocach wanilii tahitańskiej i Vanilla pompona tak.[7]
Czy wanilia to storczyk i jak rośnie?
Tak. Wanilia to rodzaj pnących storczyków, a przyprawą są owoce, czyli strąki wanilii płaskolistnej. Rodzaj liczy ponad sto gatunków. Pnącze osiąga do 10-12 metrów długości, a każdy kwiat kwitnie bardzo krótko. Uprawną wanilię zapyla się dziś ręcznie, kwiat po kwiecie.

Wanilia płaskolistna rośnie dziko w lasach Ameryki Środkowej i Południowej jako liana podpierająca się korzeniami przybyszowymi; rodzaj ma 109 gatunków.[8][5] Ile żyje kwiat, źródła mówią różnie: od kilku godzin rano do około doby. Zapylić go trzeba w ciągu 12 godzin od rozkwitu.[1]
Jeszcze większy rozrzut jest przy zapylaczach. Często powtarza się, że w Meksyku robią to pszczoły Melipona.[9] Tego nigdy nie potwierdzono: udokumentowanymi zapylaczami są pszczoły z rodzaju Eulaema i pszczoła miodna.[1] Dla Vanilla pompona jest rzadki dowód wprost: w Peru pyłek przenoszą samce pszczoły Eulaema cingulata.[10]
Ręczną metodę wymyślił w 1841 roku dwunastoletni Edmond Albius, zniewolony chłopiec z Reunionu: cienkim patyczkiem albo źdźbłem trawy unosi się błonkę oddzielającą pylnik od znamienia i kciukiem przyciska pyłek. Belgijski botanik Charles Morren opisał zapylanie już w 1837 roku, ale jego metoda była zbyt powolna, żeby się opłacała. Sposobem Albiusa zapyla się wanilię do dziś.[11]

Skąd strąk bierze zapach? Obróbka od zielonego do czarnego
Zielony strąk prosto z pnącza nie pachnie wanilią. Wanilina jest w nim związana z cukrem jako glukowanilina i uwalnia ją dopiero enzym w czasie obróbki. Ta trwa miesiącami: strąki parzy się, poci w kocach, suszy i dojrzewa w zamkniętych skrzyniach, aż ściemnieją i zaczną pachnieć.
| Etap | Co się robi | Jak długo |
|---|---|---|
| Zabicie tkanki | Gorąca woda (63-65°C), piec, mrożenie, nacinanie albo słońce | Od 10 sekund w 80°C do 36-48 godzin w piecu w 60°C |
| Pocenie | Strąki ciasno ułożone, owinięte tkaniną, w 45-65°C | 7-10 dni (w innym opisie 1-2 tygodnie na przemian ze słońcem) |
| Suszenie | Na powietrzu, w cieniu i na słońcu, do 25-30% wilgoci | 3-4 tygodnie |
| Dojrzewanie | W zamkniętych skrzyniach, gdzie dojrzewa aromat | 5-6 miesięcy |
Źródło tabeli: Wikipedia, Vanilla (sekcja Curing), drugi czas pocenia: Wikipedia, Vanillin.
Glukowanilina zaczyna się gromadzić około 20. tygodnia po zapyleniu, najwięcej jest jej około 40. tygodnia, a gotowa laska ma około 2-2,5% waniliny.[1] Najlepsze laski bywają pokryte białym nalotem: to kryształki prawie czystej waniliny.[12] Wanilia tahitańska dojrzewa na pnączu około dziewięciu miesięcy, a jej obróbka trwa około trzech.[13]
Przy zakupie lasek warto wiedzieć, że klasa handlowa zależy od długości, wyglądu i wilgotności strąka: pierwsza klasa ma ponad 15 cm. Najwyższa klasa nie gwarantuje jednak najwięcej waniliny, a niższe klasy trafiają zwykle do ekstraktów i perfumerii.[1] Zapach laski jest najsilniejszy po przełamaniu,[5] więc moim zdaniem lepiej ocenić ją nosem niż po samym wyglądzie.
Czym różni się wanilia od waniliny i etylowaniliny?
Wanilia to strąk storczyka, wanilina to jedna cząsteczka z jego zapachu, którą dziś produkuje się głównie syntetycznie. Etylowanilina to jej bliski krewny, którego w lasce nie ma: pachnie podobnie, ale mniej więcej trzy razy mocniej, słodko, kremowo i karmelowo. Około 95% produktów o smaku wanilii aromatyzuje się waniliną, nie laską.
| Laska wanilii | Wanilina | Etylowanilina | |
|---|---|---|---|
| Skąd | Strąk storczyka po obróbce | Laska, gwajakol z petrochemii albo lignina z przemysłu papierniczego | Tylko synteza |
| Zapach | Wanilina plus kilkaset związków tła | Przyjemny, aromatyczny zapach wanilii | Podobny do waniliny, około 3 razy silniejszy |
| Na etykiecie | Laska, ekstrakt z wanilii | Wanilina, aromat | Etylowanilina, aromat |
Źródła tabeli: Wikipedia (Vanilla, Vanillin, Ethylvanillin) i PubChem, przypisy w tekście.
Wanilinę wyodrębniono z laski w 1858 roku, a pierwszą syntezę opracowano w 1874 roku. W 2001 roku świat potrzebował 12 000 ton waniliny, a z lasek pozyskano 1800 ton. Dziś około 85% waniliny powstaje z gwajakolu, a około 15% z odpadów ligninowych.[12] Około 95% produktów „waniliowych” aromatyzuje się waniliną, nie laską.[1]
Etylowanilina przypomina wanilinę, ale jest mniej więcej trzy razy silniejsza; jej zapach opisuje się jako słodki, kremowy, waniliowy i karmelowy.[14][15] Jest też droższa od waniliny. Mówi się, że wanilina z ligniny pachnie pełniej, bo zostaje w niej śladowo acetowanilon; to opinia, nie wynik pomiaru.[12]
Laska, ekstrakt czy cukier wanilinowy: co pachnie wanilią?
Laska i ekstrakt z wanilii dają pełny zapach z tłem, cukier wanilinowy i aromat tylko wanilinę albo etylowanilinę. Różnicę widać na etykiecie: „wanilia” albo „ekstrakt z wanilii” oznacza strąk, „wanilina” i „etylowanilina” cząsteczkę. W pieczeniu ta różnica często znika, w deserach na zimno zostaje.
- Cukier wanilinowy to cukier z waniliną (co najmniej 1%) albo z etylowaniliną (0,33-0,5%).[16] Cukier waniliowy to cukier z ekstraktem z wanilii.[1] Różni się jedna litera, a skład zupełnie.
- Laskę przecina się wzdłuż, żeby nasiona i miąższ trafiły do potrawy; tak odsłonięta laska oddaje więcej zapachu.[1]
- Kiedy wystarczy wanilina? W testach magazynu Cook's Illustrated degustatorzy nie odróżnili waniliny od wanilii w wypiekach, a w lodach wygrała prawdziwa wanilia. W nowszym teście w ciastkach najlepiej wypadł dobry sztuczny aromat, w ciastach nieco lepiej prawdziwa wanilia, a wyraźnie lepiej w potrawach niepodgrzewanych albo podgrzewanych lekko.[1]
Jak zrobić domowy aromat waniliowy?
Ekstrakt waniliowy to laski macerowane w roztworze etanolu z wodą.[2] Proporcje możesz wziąć z amerykańskiej definicji czystego ekstraktu:
- Laski: 100 g na litr gotowego ekstraktu, czyli 25 g na butelkę 250 ml.
- Alkohol: roztwór o mocy co najmniej 35%.[2]
- Przygotowanie: laski przetnij wzdłuż przed zalaniem, bo przecięta laska oddaje więcej zapachu.[1]
Źródła nie podają czasu maceracji, więc go tu nie wpisuję. Do ekstraktu nie potrzebujesz najdroższych lasek: niższe klasy handlowe idą właśnie na ekstrakty, zwykle klasa B.[1] Podobnie słodko jak wanilia pachnie fasola tonka, ale jej zapach daje kumaryna, z suchą nutą siana i gorzkiego migdała; porównanie jest we wpisie jak pachnie tonka.
Dlaczego wanilia jest droga?
Bo każdy kwiat trzeba zapylić ręcznie w dniu kwitnienia, strąk dojrzewa miesiącami, a obróbka trwa drugie pół roku. Wanilia jest drugą po szafranie najdroższą przyprawą liczoną wagowo. Ceny skaczą po cyklonach na Madagaskarze: w 2017 roku, po cyklonie Enawo, sięgnęły 500 USD za kilogram.
| Rok | Cena lasek za kilogram | Co się stało |
|---|---|---|
| druga połowa lat 80. | blisko 20 USD | Rozpad kartelu, który kontrolował ceny od 1930 roku; spadek o 70% |
| 2004 | 500 USD | Cyklon Hudah (2000), niestabilność polityczna, zła pogoda |
| połowa 2005 | około 40 USD | Dobry zbiór i mniejszy popyt przez tańsze zamienniki |
| 2010 | 20 USD | |
| 2017 | 500 USD | Cyklon Enawo |
Źródło tabeli: Wikipedia, Vanilla (sekcja History), ceny w dolarach amerykańskich bez korekty o inflację.
Powodem jest ręczna praca przy uprawie strąków.[1] W 2023 roku na świecie wyprodukowano 7433 tony surowej wanilii: 42% na Madagaskarze i 25% w Indonezji. Liczba 80%, którą podaje się czasem dla Madagaskaru, na przykład na blogu Brain Market, odpowiada danym z 1898 roku, kiedy Madagaskar, Reunion i Komory dawały razem 200 ton, czyli około 80% światowej produkcji.[9][1]
Perfumy waniliowe: od Shalimar do Black Opium
Znane perfumy z wanilią w nutach to między innymi Shalimar Guerlaina (1925), Angel Muglera (1992), Hypnotic Poison Diora (1998), Tobacco Vanille Toma Forda (2007) i Black Opium Yves Saint Laurent (2014). Zwykle wanilia stoi w bazie, więc na skórze wychodzi na pierwszy plan dopiero po około pół godzinie. Wtedy je oceniaj.
| Perfumy | Perfumiarz | Rok | Gdzie jest wanilia |
|---|---|---|---|
| Shalimar, Guerlain | Jacques Guerlain | 1925 (stworzone w 1921; do rozstrzygnięcia sporu o nazwę sprzedawane jako No. 90) | Baza, obok balsamów i tonki |
| Angel, Mugler | Olivier Cresp, Yves de Chiris | 1992 | Baza, obok paczuli, czekolady i karmelu |
| Hypnotic Poison, Dior | Annick Menardo | 1998 | Baza, obok migdała, drzewa sandałowego i piżma |
| Tobacco Vanille, Tom Ford | Olivier Gillotin | 2007 | Serce, obok kakao, tonki i kwiatu tytoniu |
| Black Opium, Yves Saint Laurent | Nathalie Lorson, Marie Salamagne, Olivier Cresp, Honorine Blanc | 2014 | Baza, obok paczuli i cedru |
Źródła tabeli: Fragrantica (Angel, Hypnotic Poison, Tobacco Vanille, Black Opium), Wikipedia (Shalimar, Angel, Poison; Black Opium: perfumiarze i nuty) i Parfumo (Shalimar, Tobacco Vanille); rok Black Opium potwierdza tylko Fragrantica; adresy na liście źródeł.
Akord Shalimar powstał, gdy Jacques Guerlain wlał etylowanilinę do flakonu Jicky, starszych perfum domu.[15] Co kumaryna z Jicky wnosi do tego połączenia, opisuje wpis o kumarynie i tonce. Angel uchodzi za pierwszy nowoczesny zapach gourmand, czyli deserowy.[25] Hypnotic Poison to orientalny zapach waniliowy, jeden z wariantów Poison Diora z 1985 roku.[26]
Wanilia w bazie paruje wolno, a nuty bazy wyczuwa się zwykle dopiero po około 30 minutach od nałożenia.[27] Dlatego pierwszy psik na blotterze mówi o perfumach waniliowych niewiele; więcej o warstwach jest we wpisie ile trwają nuty zapachowe.

Dlaczego zapach wanilii się podoba?
Według badania z 2022 roku to w dużej mierze sprawa samej cząsteczki, a nie kultury. Ludzie z dziewięciu bardzo różnych społeczności, od łowców-zbieraczy po mieszkańców miast, ułożyli zapachy od najprzyjemniejszego. Wanilia wygrała, przed brzoskwiniowym maślanem etylu, a kultura tłumaczyła tylko 6% różnic w ocenach.
Uczestnicy wąchali pojedyncze cząsteczki zapachowe, więc „wanilia” oznacza tu wanilinę, a nie laskę. Budowa cząsteczki tłumaczyła 41% różnic w ocenach, osobisty gust 54%.[28] Najmniej lubiany był kwas izowalerianowy, obecny między innymi w serze i w pocie stóp. Liczba badanych różni się w dwóch źródłach: recenzowana praca mówi o 225 osobach, komunikat Karolinska Institutet o 235.[29]
Moim zdaniem to jeden z powodów, dla których wanilię tak często kładzie się w bazie słodkich kompozycji. Badanie nie mówi jednak nic o tym, jak wanilia działa na nastrój, i takich obietnic tu nie składam.
Liczby o wanilii, które się nie zgadzają
Przy wanilii łatwo o liczbę, która w innym źródle brzmi inaczej. Zestawienie poniżej zbiera rozbieżności z tego tekstu i podpowiada, którą liczbę przyjąć.
| Pytanie | Jedno źródło | Drugie źródło | Co przyjąć |
|---|---|---|---|
| Ile Madagaskar ma w produkcji wanilii? | 80% (Brain Market) | 42% w 2023 roku; 80% to dane z 1898 roku dla trzech wysp razem (angielska Wikipedia) | 42% (dane z 2023) |
| Kto zapyla wanilię w Meksyku? | Melipona (Brain Market); Melipona, Eulaema, Euglossa i kolibry (polska Wikipedia) | Udokumentowane tylko Eulaema i pszczoła miodna (angielska Wikipedia) | W uprawie i tak ręcznie |
| Jak długo kwitnie kwiat? | Kilka godzin rano (polska Wikipedia) | Około doby, czasem krócej (angielska Wikipedia) | Zapylić w ciągu 12 godzin |
| Ile waniliny ma gotowa laska? | Średnio 2,5% (hasło Vanilla) | Około 2% suchej masy (hasło Vanillin) | Około 2-2,5% |
| Z czego robi się syntetyczną wanilinę? | Wanilina w produktach pochodzi z ligniny (hasło Vanilla) | 85% z gwajakolu, 15% z ligniny (hasło Vanillin) | Dziś głównie gwajakol |
| Czy Vanilla pompona ma dużo waniliny? | Dużo, w laskach z Peru do 9,88 g na 100 g (hasło Vanilla pompona) | Znacznie mniej niż płaskolistna (hasło Vanilla) | Zależy od pochodzenia lasek |
| Ile osób oceniało zapachy w badaniu z 2022 roku? | 225 (abstrakt w PubMed) | 235 (komunikat Karolinska Institutet) | 225, liczba z recenzowanej pracy |
Źródła: przypisy w sekcjach wyżej oraz Wikipedia, Vanilla pompona.[10]
Wanilia w naszych świecach
Wanilia jest w nutach bazy pięciu naszych świec sojowych: Słodkiej Warszawy, Słonecznego Sopotu, Piernikowego Torunia, Grudniowej Warszawy i Świątecznego Wrocławia. W każdej gra z innymi nutami, od kakao i migdałów po sól morską i drzewo sandałowe. Na kartach podajemy nuty, pochodzenia surowca nie opisujemy.
| Świeca | Głowa | Serce | Baza |
|---|---|---|---|
| Słodka Warszawa | cytrusy, cukier | cynamon, goździk, słodkie mleko | wanilia, migdały, kakao, orzechy, gałka muszkatołowa |
| Słoneczny Sopot | migdały, pistacje | heliotrop, jaśmin | karmel, wanilia, sól morska, drzewo sandałowe |
| Piernikowy Toruń | piernik, cytryna | cynamon, goździki | wanilia, ciasteczko |
| Grudniowa Warszawa | pomarańcza, świeże jabłko, owoce jagodowe | cynamon, goździk | wanilia, fasolka tonka |
| Świąteczny Wrocław | cynamon | pomarańcza, przyprawy korzenne | wanilia |
Wszystkie wylewamy ręcznie w Warszawie ze 100% wosku sojowego, z bawełnianym knotem. W Słodkiej Warszawie wanilia dzieli bazę z migdałami, kakao, orzechami i gałką muszkatołową, a w Świątecznym Wrocławiu jest jedyną nutą bazy. Te same nuty co świeca ma pachnidło Słodka Warszawa, dyfuzor z patyczkami do pokoju, w którym nie chcesz palić ognia. Świeca nie przechodzi z głowy do bazy tak jak perfumy na skórze, więc wanilii nie trzeba w niej czekać pół godziny; więcej o tym w części nuty w świecy a w perfumach.

Najczęściej zadawane pytania
Najprościej włożyć laskę wanilii, także tę, z której wyskrobałeś już nasiona do deseru, do szczelnego słoika z cukrem. Laski przechowywane w cukrze nabierają silniejszego aromatu. Kupny cukier wanilinowy to co innego: zamiast wanilii ma wanilinę (co najmniej 1%) albo etylowanilinę, czyli samą cząsteczkę zapachu.
Nie najdroższą. Klasa handlowa zależy głównie od długości, wyglądu i wilgotności strąka, a nie od ilości waniliny. Najładniejsze laski kupuje się dla wyglądu, a niższe klasy idą tam, gdzie wygląd się nie liczy: do ekstraktów i perfumerii; ekstrakt robi się zwykle z klasy B. Ważniejszy od wyglądu jest zapach po przełamaniu laski.
To kryształki prawie czystej waniliny, które widać zwłaszcza na laskach wysokiej jakości. Gotowa laska ma jej około 2-2,5%, zależnie od źródła. Żeby zachować zapach, przechowuj laski w szczelnym, suchym naczyniu, z dala od innych przypraw, bo tak najdłużej zachowują aromat.
Wrażenie zapachu, którego w otoczeniu nie ma, nazywa się fantosmią. Jeśli wraca albo przeszkadza, to sprawa dla lekarza, nie dla poradnika o zapachach. Najpierw sprawdź jednak zwykłe źródła wanilii w pobliżu: płyn do płukania, odświeżacz powietrza, krem do rąk albo pieczenie u sąsiadów.
Podobnie, ale nie tak samo. Zapach wanilii daje głównie wanilina, a tonki kumaryna, która przypomina wanilię i świeże siano, z nutą gorzkiego migdała. We wpisie o tonce opisujemy ją jako bardziej suchą, a wanilię jako kremową i deserową. W perfumach stoją obok siebie na przykład w bazie Shalimar Guerlaina.
Dziko wanilia płaskolistna rośnie w lasach od południowego Meksyku po Amazonię. Uprawia się ją w tropikach, najlepiej w pasie 10-20 stopni od równika. W 2023 roku najwięcej dały Madagaskar (42% światowej produkcji) i Indonezja (25%). Wanilia tahitańska pochodzi z Polinezji Francuskiej, gdzie trafiła w 1848 roku.
Źródła
- Wikipedia: Vanilla (gatunki uprawne, zapylanie, obróbka, ceny 1930-2017, produkcja 2023, udział w 1898 roku, test Cook's Illustrated). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla
- Wikipedia: Vanilla extract (maceracja w etanolu z wodą, definicja FDA). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla_extract
- PubChem: Vanillin, sekcja Odor („Pleasant aromatic vanilla odor”). pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Vanillin
- Brunschwig C. i in. (2016). „Volatile composition and sensory properties of Vanilla ×tahitensis bring new insights for vanilla quality control”. Journal of the Science of Food and Agriculture, 96, 848-858 (online 2015). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25754309 (DOI 10.1002/jsfa.7157)
- Wikipedia: Wanilia płaskolistna (kwiaty, zapylacze, udział w uprawie, cukier wanilinowy). pl.wikipedia.org/wiki/Wanilia_płaskolistna
- Takahashi M. i in. (2013). „Identification of the Key Odorants in Tahitian Cured Vanilla Beans (Vanilla tahitensis) by GC-MS and an Aroma Extract Dilution Analysis”. Bioscience, Biotechnology, and Biochemistry, 77(3), 601-605. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23470766 (DOI 10.1271/bbb.120840)
- Pérez-Silva A. i in. (2021). „Quantification of the aromatic potential of ripe fruit of Vanilla planifolia (Orchidaceae) and several of its closely and distantly related species and hybrids”. European Food Research and Technology, 247, 1489-1499. doi.org/10.1007/s00217-021-03726-w
- Wikipedia: Wanilia (rodzaj, 109 gatunków). pl.wikipedia.org/wiki/Wanilia
- Brain Market, blog: „Zapach wanilii: Nieodparty urok rzadkiej przyprawy” (80% produkcji na Madagaskarze, pszczoła Melipona). www.brainmarket.pl/blog/zapach-wanilii--nieodparty-urok-rzadkiej-przyprawy
- Wikipedia: Vanilla pompona (zawartość waniliny, zapylacz Eulaema cingulata). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla_pompona
- Wikipedia: Edmond Albius. en.wikipedia.org/wiki/Edmond_Albius
- Wikipedia: Vanillin (glukowanilina, historia syntezy, gwajakol i lignina, zapotrzebowanie w 2001 roku). en.wikipedia.org/wiki/Vanillin
- Wikipedia: Vanilla × tahitensis (mieszaniec, 1848, dojrzewanie strąka i obróbka). en.wikipedia.org/wiki/Vanilla_×_tahitensis
- PubChem: Ethyl vanillin, sekcja Odor („Resembles that of vanillin but approximately 3 times as strong”). pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Ethyl-vanillin
- Wikipedia: Ethylvanillin (siła zapachu, opis zapachu, Shalimar). en.wikipedia.org/wiki/Ethylvanillin
- Wikipedia: Cukier wanilinowy (minimalna zawartość waniliny i etylowaniliny). pl.wikipedia.org/wiki/Cukier_wanilinowy
- Wikipedia: Shalimar (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Shalimar_(perfume)
- Parfumo: Shalimar, Guerlain (Extrait), rok 1925, nuty. www.parfumo.com/Perfumes/Guerlain/Shalimar_Extrait
- Parfumo: Tobacco Vanille, Tom Ford (rok 2007, perfumiarz, nuty). www.parfumo.com/Perfumes/Tom_Ford/Tobacco_Vanille
- Fragrantica: Angel, Mugler (rok 1992, perfumiarze, nuty). www.fragrantica.com/perfume/Mugler/Angel-704.html
- Fragrantica: Hypnotic Poison, Dior (rok 1998, perfumiarka, nuty). www.fragrantica.com/perfume/Dior/Hypnotic-Poison-219.html
- Fragrantica: Tobacco Vanille, Tom Ford (rok 2007, nuty w trzech warstwach). www.fragrantica.com/perfume/Tom-Ford/Tobacco-Vanille-1825.html
- Fragrantica: Black Opium, Yves Saint Laurent (rok 2014, perfumiarze, nuty). www.fragrantica.com/perfume/Yves-Saint-Laurent/Black-Opium-25324.html
- Wikipedia: Black Opium (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Black_Opium_(perfume)
- Wikipedia: Angel (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Angel_(perfume)
- Wikipedia: Poison (perfume), sekcja Hypnotic Poison (1998, Annick Menardo, nuty). en.wikipedia.org/wiki/Poison_(perfume)
- Wikipedia: Note (perfumery). en.wikipedia.org/wiki/Note_(perfumery)
- Arshamian A. i in. (2022). „The perception of odor pleasantness is shared across cultures”. Current Biology, 32(9), 2061-2066 (abstrakt w PubMed: 225 osób). pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35381183
- Karolinska Institutet, komunikat z 4.04.2022: „People around the world like the same kinds of smell” (235 osób, wanilia najprzyjemniejsza, potem maślan etylu). news.ki.se/people-around-the-world-like-the-same-kinds-of-smell
Ostatnia aktualizacja
Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Mateusz Lis
Współzałożyciel UrbanNote
Współzałożyciel UrbanNote, odpowiada za produkcję i skład: receptury wosków, dobór olejków eterycznych i kontrolę jakości. Pisze o nauce stojącej za zapachem - od składu chemicznego po fizykę spalania.
Wszystkie artykuły

