Przejdź do treści

Ylang-ylang - jak pachnie? Kwiat, olejek i perfumy

Dyptyk: z lewej żółte kwiaty ylang-ylang na gałęzi wśród liści, z prawej pleciony kosz i szklana butelka
Bursztynowa buteleczka z pipetą na jasnym marmurze, obok żółte kwiaty ylang-ylang o wąskich, skręconych płatkach i zielone liście
2

przygotowała Marta Lis··13 min czytania

Jeśli szukasz tego kremowego, kwiatowego rejestru w świecy: w naszych kompozycjach nie ma ylang-ylang, ale w sercu Słonecznego Sopotu są jaśmin i heliotrop; jaśmin to kwiat, który perfumiarze często stawiają obok ylang-ylang. Pozostałe nasze kompozycje zapachowe opisujemy nutami głowy, serca i bazy.

Jak pachnie ylang-ylang?

Ylang-ylang pachnie słodko, kremowo i gęsto kwiatowo. Pod słodyczą budyniu czuć gumę, przejrzałego banana i morelę, a na wierzchu jasny błysk jaśminu i kwiatu pomarańczy.[1][2] Z bliska czysty olejek bywa lekko apteczny i korzenny, jak goździk. Żywy kwiat pachnie delikatniej niż olejek.[3]

Katalogi surowców opisują zapach olejku długą listą przymiotników: słodki, kwiatowy, balsamiczny, zielony, korzenny, zwierzęcy, drzewny, woskowy i skórzany.[1] Dawniej nazywano go „jaśminem dla ubogich”, bo pachnie podobnie do jaśminu.[3]

Słownik: słowa, którymi opisuje się ylang-ylang

SłowoCo oznacza w ylang-ylangKto tak opisuje
kremowy, maślanygładka, gęsta słodycz, jak budyńWikipedia, The Perfume Society, Delacourte
gumowyślad gumy; niektórym przypomina lakier do paznokci albo celuloidWikipedia, Delacourte
owocowyzbyt dojrzały banan, morelaDelacourte, The Perfume Society
korzennygoździk, lewkonia, coś z cynamonuDelacourte, The Perfume Society
apteczny, kamforowychłodny błysk czystego olejku, zanim przyjdzie słodyczThe Perfume Society, Delacourte
zwierzęcyciepły, cielesny cień pod kwiatemWikipedia, Delacourte
słoneczny, egzotycznyskojarzenie z tropikami i olejkiem monoiDelacourte

Opisy w tabeli pochodzą z Wikipedii,[1] The Perfume Society[3] i z tekstu perfumiarki Sylvaine Delacourte.[2]

Jak samemu poznać zapach ylang-ylang?

  1. Powąchaj czysty olejek na pasku papieru i nie oceniaj go po pierwszym wdechu. Sylvaine Delacourte, przez 15 lat dyrektorka kreatywna Guerlain, przyznaje, że na pasku esencja nie zachwyca jej aż tak, ale w kompozycji uważa ją za wyjątkową.[2]
  2. Jeśli możesz, porównaj gatunek Extra z gatunkiem III. Różnica w składzie jest duża (patrz tabela gatunków), więc łatwiej wtedy wyczuć, która część zapachu jest owocowo-kwiatowa, a która ciężka.
  3. W perfumerii powąchaj Chanel N°5 albo Samsarę Guerlaina i szukaj pod kwiatami kremowej, lekko bananowej nuty. Obie kompozycje mają ylang-ylang w składzie (więcej w tabeli perfum).

Dlaczego olejek pachnie inaczej niż kwiat?

Perfumiarka Sylvaine Delacourte pisze wprost, że olejek ylang-ylang różni się od zapachu świeżego kwiatu, a The Perfume Society opisuje żywy kwiat jako „delikatnie słodki”.[2][3] Polska Wikipedia dodaje, że zapach kwiatów bywa zmienny, a u dziko rosnących drzew zdarza się nawet nieprzyjemny.[4] Do tego olejek z jednej destylacji dzieli się na frakcje o różnym składzie, więc butelka pokazuje wycinek kwiatu, a nie całość.[5]

Co składa się na zapach ylang-ylang?

Olejek to mieszanina kilkudziesięciu związków; już w 1986 roku w olejku pierwszego gatunku z Madagaskaru zidentyfikowano 52.[5] Przykład składu z jednej analizy olejku (GC-MS), z opisem zapachu tylko tam, gdzie podaje go źródło:

ZwiązekUdziałJak pachnie
trans-β-kariofilen12,9%współtworzy zapach czarnego pieprzu; jest też w olejku goździkowym[6]
linalol11,4%kwiatowy, z odrobiną przypraw[7]
germakren D11,2%-
octan benzylu10,3%słodki, kwiatowy, przypomina jaśmin; jest też składnikiem jaśminu i neroli[8]
octan geranylu9,9%kwiatowy albo owocowo-różany[9]

Udziały pochodzą z badania cytowanego w przeglądzie Tan i in. (2015).[5] Opisu zapachu germakrenu D źródła nie podają. Proporcje zmieniają się z gatunkiem olejku, o czym niżej, przy gatunkach.

Co to jest ylang-ylang?

Ylang-ylang to potoczna nazwa jagodlinu wonnego (Cananga odorata), zimozielonego drzewa z rodziny flaszowcowatych, i olejku destylowanego z jego kwiatów. Rośnie dziko od Indochin po północno-wschodnią Australię, a uprawia się go w strefie równikowej. Po polsku olejek nazywa się też ilangowym.[4][1]

To jeden z najszerzej używanych naturalnych surowców w perfumerii.[1] The Perfume Society szacuje, że ylang-ylang jest w nawet 40% wartościowych kompozycji perfumeryjnych.[3]

Jak wygląda drzewo i kwiat ylang-ylang?

  • Drzewo: szybko rośnie i dorasta do 12-30 m; źródła podają tu różne wartości.[4][1] Na plantacjach przycina się je do wysokości człowieka, żeby dało więcej kwiatów i łatwiej było je zbierać.[2]
  • Liście: owalne lub eliptyczne, 9-23 cm długości, o lekko karbowanym brzegu.[4]
  • Kwiaty: zwisają w gronach z kątów liści. Mają sześć wąskich płatków długości 4-9 cm, najpierw zielonych, potem żółtych.[4] Intensywnie żółty kolor oznacza, że kwiat dojrzał zapachowo.[2]
  • Kwitnienie: w naturalnym zasięgu od kwietnia do sierpnia, a zapylają je chrząszcze.[4] Na plantacjach Oceanu Indyjskiego drzewo kwitnie przez cały rok.[2]
  • Owoce: czarne, zebrane w grona, ważny pokarm tropikalnych gołębi.[1][4]

Jak się czyta i pisze ylang-ylang?

Czyta się „ilang-ilang”; tak wymowę podpowiada The Perfume Society.[3] Słownik ortograficzny PWN zapisuje słowo z łącznikiem, „ylang-ylang”, jako nieodmienne i dopuszcza też pisownię bez łącznika: „ylang ylang”.[10] Nazwa to hiszpański zapis tagalskiego „ilang-ilang”; popularne tłumaczenie „kwiat kwiatów” Wikipedia uznaje za błędne.[1]

Czym różnią się gatunki olejku: Extra, I, II, III i Complete?

Gatunki to kolejne porcje olejku zbierane z jednej destylacji, która trwa 12-20 godzin. Pierwsza porcja, Extra (czasem Super Extra), jest najbogatsza i najbardziej owocowa, dlatego trafia do perfum. Gatunki I, II i III mają coraz więcej ciężkich związków. Complete to mieszanina wszystkich frakcji.[2][5]

GatunekKiedy powstajeCzym się wyróżniaDo czego służy
Extra (Super Extra)pierwsze ok. 2 godziny destylacji[2]najbogatszy i najbardziej owocowy, dużo octanu benzylu[2]perfumy wysokiej klasy[5]
I, IIkolejne porcjecoraz mniej lotnych związków, więcej seskwiterpenów[5]kosmetyki[5]
IIIostatnia porcjanajwięcej ciężkich seskwiterpenówperfumowanie mydeł[5]
Completemieszanina wszystkich frakcji[2]cały przekrój destylacji w jednej butelcearomaterapia[2]

Przegląd Tan i in. wyjaśnia, skąd te różnice: Extra jest bogaty w silnie pachnące, lotne związki, czyli linalol, eter p-krezylowo-metylowy, benzoesan metylu (o owocowym zapachu[11]), octan benzylu i octan geranylu. Kolejne gatunki mają coraz więcej mniej lotnych seskwiterpenów, takich jak β-kariofilen, germakren D i α-farnezen.[5] Gatunek III nie jest więc rozcieńczonym Extra, tylko olejkiem o innym składzie.

Kwiaty zbiera się od świtu do około 9 rano, kiedy pachną najmocniej, i destyluje szybko, bo są kruche.[2] Ile kwiatów potrzeba na kilogram olejku, źródła podają bardzo różnie: The Perfume Society około 400 kg,[3] polska Wikipedia 30 g olejku z 9 kg kwiatów, czyli około 300 kg,[4] a Delacourte tylko 40-50 kg.[2] Źródła nie wyjaśniają, skąd ta rozbieżność. Jedno drzewo daje przy tym ok. 10 kg kwiatów rocznie.[3] The Perfume Society łączy z tym wysoką cenę: ylang-ylang jest dziś na szczycie skali cen surowców perfumeryjnych.[3]

Czy cananga to to samo co ylang-ylang?

Nie do końca. Olejki ylang-ylang i cananga pochodzą z dwóch podgatunków tego samego drzewa i mają podobny skład, ale cananga zawiera znacznie więcej kariofilenu.[12][1] Delacourte dodaje, że canangę pozyskuje się wyłącznie na Jawie, a ylang-ylang przede wszystkim na Komorach, Madagaskarze i Majotcie.[2]

To ważne przy zakupach. W nazewnictwie INCI, którego używa się w składach kosmetyków, olejku ylang-ylang i canangi się nie rozróżnia.[12] Sam wpis „Cananga Odorata Oil” nie mówi więc, który z nich jest w środku; trzeba szukać słowa „ylang-ylang” i gatunku w opisie produktu.

Skąd pochodzi olejek ylang-ylang?

Około 80% światowej podaży olejku ylang-ylang pochodzi z Komorów, wyspiarskiego państwa u północnego wylotu Kanału Mozambickiego.[13] W 1998 roku olejek dawał 29% rocznego eksportu kraju.[1] Uprawia się go też na Madagaskarze, w tym na wyspie Nosy Be,[5] na Majotcie[2] i na Reunionie.[3]

Drzewo pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Pierwszą destylarnię olejku założył na Filipinach w 1860 roku niemiecki marynarz Albertus Schwenger, a na wyspy Oceanu Indyjskiego drzewo sprowadzili francuscy kolonizatorzy i duchowni.[2]

Jak czytać etykietę olejku ylang-ylang?

Na etykiecie szukaj czterech rzeczy: nazwy ylang-ylang (nie samej canangi), gatunku (Extra, I, II, III albo Complete), metody pozyskania i kraju pochodzenia. Gatunek mówi o zapachu więcej niż słowo „naturalny” na opakowaniu, bo Extra i III to olejki o wyraźnie innym składzie.[5]

Bursztynowa buteleczka z pipetą na jasnym marmurze, obok żółte kwiaty ylang-ylang o wąskich, skręconych płatkach i zielone liście
Olejek ylang-ylang: o zapachu mówi gatunek na etykiecie, nie kolor butelki
  1. Nazwa. Słowo „ylang-ylang”, a nie sama nazwa Cananga odorata; dlaczego, wyjaśniamy przy olejku cananga.
  2. Gatunek. Extra, I, II, III albo Complete; co oznaczają, pokazuje tabela gatunków.
  3. Metoda. Olejek eteryczny powstaje przez destylację z wodą albo z parą wodną.[5] Ylang-ylang bywa też ekstrahowany rozpuszczalnikiem;[3] czym taki absolut różni się od olejku eterycznego, wyjaśniamy przy olejku jaśminowym.
  4. Pochodzenie. Komory, Madagaskar albo Majotta to główne źródła surowca.[13][2]

Jedna uwaga dla osób z wrażliwą skórą: Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów UE (SCCS) zalicza olejek ylang-ylang do uznanych alergenów kontaktowych u ludzi.[12] Warto o tym wiedzieć, zanim doda się go do domowego kosmetyku.

Jakie perfumy pachną ylang-ylang?

Najsłynniejszy przykład to Chanel N°5 z 1921 roku: jego twórca Ernest Beaux mówił, że bez ylang-ylang w sercu nie mógłby użyć tak dużej dawki aldehydów.[3] Ylang-ylang jest też w Joy Jeana Patou, Diorissimo, Samsarze Guerlaina, a z nowszych w Ylang 49 Le Labo i My Way Ylang Armaniego. Źródła do każdej pozycji są w tabeli.

PerfumyRok, twórcaRola ylang-ylangCo jest obok
Chanel N°51921, Ernest Beauxw sercu; według Beaux „trzyma” aldehydy[3]aldehydy, róża, jaśmin[14]
Joy, Jean Patou1929, Henri Almérasjeden z kwiatów obok głównej paryjaśmin, róża, champaka, tuberoza[15]
Diorissimo, Dior1956, Edmond Roudnitskajedna z nut obok konwaliiamarylis, boronia, jaśmin[16]
Samsara, Guerlain1989, Jean-Paul Guerlain, Gérard Anthonyw nutach głowybergamotka, brzoskwinia, jaśmin, drzewo sandałowe, wanilia, tonka[17]
Ylang 49, Le Labo2013nuta tytułowa kwiatowego szyprugardenia, mech dębowy, paczula, wetywer, benzoes[18]
My Way Ylang, Giorgio Armani2024w sercu słodko-kwiatowej kompozycjimango, bergamotka, absolut tuberozy, woda kokosowa, wanilia[19]

Jak wybrać perfumy z ylang-ylang?

Patrz na sąsiednie nuty, bo to one decydują, którą stronę ylang-ylang pokażą perfumy. Z mango, wodą kokosową i wanilią powstaje kompozycja słodko-kwiatowa, jak My Way Ylang. Z paczulą, mchem dębowym i wetywerem wychodzi kwiatowy szypr, jak Ylang 49. Z aldehydami albo z drzewem sandałowym, wanilią i tonką dostajesz klasyki sprzed lat: N°5 i Samsarę.

Z czym łączyć ylang-ylang?

Ylang-ylang dobrze łączy się z większością nut kwiatowych, owocowych i drzewnych, zarówno w perfumach, jak i w domowych mieszankach olejków.[1] Perfumiarze otaczają nim jaśmin w bukietach białych kwiatów, łączą go z wanilią w kwiatowych kompozycjach orientalnych, a w nowszych perfumach zestawiają z bergamotką, owocami, paczulą i wetywerem.[3][2]

NutaCo daje w parze z ylang-ylangPrzykład
jaśmin, tuberozabukiet białych kwiatów, w którym ylang-ylang dodaje kremowości[3][2]Joy, My Way Ylang[15][19]
wanilia, tonkakwiatowy orient; Delacourte pisze, że ylang-ylang dobrze komponuje się z nutami waniliowymi[2]Samsara[17]
drzewo sandałowedrzewna baza pod kwiatemSamsara, Ylang 49[17][18]
paczula, wetywer, mech dębowykwiatowy szypr; tak Parfumo klasyfikuje Ylang 49Ylang 49[18]
bergamotka i owoceowocowe i cytrusowe nuty głowySamsara, My Way Ylang[17][19]
aldehydylekkość i „szampańskie” otwarcie, które ylang-ylang utrzymuje w ryzachChanel N°5[3]

W domowej mieszance olejków do dyfuzora albo kominka zasada jest ta sama: ylang-ylang pasuje do większości olejków kwiatowych, owocowych i drzewnych.[1] To jednak nuta intensywna i bogata,[3] więc zacznij od małej proporcji, dodawaj go po kropli i wąchaj mieszankę po każdej zmianie. To rada o zapachu w pomieszczeniu; o skórze przeczytaj uwagę o alergenie przy etykiecie.

O tym, jak perfumiarze układają nuty głowy, serca i bazy, piszemy w poradniku o piramidzie zapachowej.

Czy ylang-ylang to afrodyzjak?

Taką ma reputację, ale nie dowód. W Indonezji kwiatami posypuje się łoże nowożeńców,[1] a The Perfume Society nazywa ylang-ylang jedną z najbardziej zmysłowych nut, uchodzącą za afrodyzjak.[3] Przegląd badań z 2015 roku podaje to jako tradycyjne zastosowanie, a w podsumowaniu sprawdzonych właściwości afrodyzjaku nie wymienia.[5]

Podobnie jest z aromaterapią: tam ylang-ylang uchodzi za zapach rozluźniający.[3] Traktuj to jako opis nastroju, nie obietnicę działania; olejek nie jest lekiem.

Ylang-ylang w kulturze

  • Filipiny. Kwiaty nawleka się razem z sampagitą (jaśminem wielkolistnym) na naszyjniki, które noszą kobiety i którymi zdobi się figury religijne.[1]
  • Polinezja i Hawaje. Kwiatami aromatyzowano olej kokosowy do masażu,[5] a z kwiatów plecie się wieńce i girlandy lei.[4]
  • Anglia XIX wieku. Modny olejek do włosów Rowland's Macassar Oil robiono z olejów roślinnych z dodatkiem olejków zapachowych, takich jak ylang-ylang. Tłusty olejek brudził oparcia foteli, więc zaczęto je przykrywać serwetkami, które po angielsku nazwano antimacassar.[20]

Jeśli nie wiesz, od czego zacząć poznawanie kwiatowych nut, w przewodniku zapachowym opisujemy zapachy i nastroje bez perfumeryjnego żargonu.

Najczęściej zadawane pytania

Słodko, kremowo i gęsto kwiatowo. Pod słodyczą budyniu kryją się guma, przejrzały banan i morela, a nad nimi jaśminowy błysk. Czysty olejek z bliska bywa apteczny i korzenny, jak goździk, a żywy kwiat pachnie delikatniej. Najbogatszy i najbardziej owocowy jest gatunek Extra, a gatunki I, II i III są cięższe.

Trochę tak. Dawniej nazywano go nawet „jaśminem dla ubogich”, a oba kwiaty zawierają octan benzylu, związek o słodkim, jaśminowym zapachu. Ylang-ylang opisuje się jednak jako gęstszy i bardziej kremowy, z tonem gumy i przejrzałego banana. Perfumiarze często otaczają nim jaśmin w bukietach białych kwiatów.

Bo potrzeba na niego dużo kwiatów: od kilkudziesięciu do kilkuset kilogramów na kilogram olejku, zależnie od źródła. Jedno drzewo daje około 10 kg kwiatów rocznie, a zbiera się je od świtu do około 9 rano i szybko destyluje. Do perfum wysokiej klasy poleca się gatunek Extra, czyli pierwszą porcję destylacji.

Extra to pierwsza porcja olejku z destylacji kwiatów, zbierana przez mniej więcej dwie pierwsze godziny. Jest najbogatsza w lotne, silnie pachnące związki, takie jak linalol i octan benzylu, dlatego pachnie najbardziej owocowo i kwiatowo. Poleca się ją do perfum, a kolejne gatunki, I, II i III, trafiają do kosmetyków i mydeł.

Ylang-ylang jest w jego sercu, ale nie gra sam. My Way Ylang Giorgio Armaniego z 2024 roku to słodko-kwiatowa kompozycja, w której ylang-ylang stoi obok absolutu tuberozy i wody kokosowej, w głowie są mango i bergamotka, a w bazie wanilia. To kompozycja kilku nut, a nie zapach samego ylang-ylang.

Nie w gruncie. To tropikalne drzewo, które naturalnie rośnie od Indochin po północno-wschodnią Australię, lubi pełne lub częściowe słońce i kwaśną glebę lasu deszczowego. Polskiej zimy nie przetrwa. W Polsce jego zapach poznasz więc raczej z olejku i perfum niż z żywego kwiatu.

Tak. Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów UE zalicza olejek ylang-ylang do uznanych alergenów kontaktowych u ludzi, czyli substancji, które u części osób wywołują reakcję skórną. Jeśli masz skórę skłonną do uczuleń, pamiętaj o tym, zanim użyjesz czystego olejku do domowego kosmetyku albo do masażu.

Źródła

  1. Wikipedia: Cananga odorata. en.wikipedia.org/wiki/Cananga_odorata
  2. Sylvaine Delacourte: Ylang-Ylang w perfumerii: słoneczny kwiat Komorów (2026). blog.delacourte.com/pl/ylang-ylang-w-perfumerii-sloneczny-kwiat-komorow
  3. The Perfume Society: Ylang ylang. perfumesociety.org/ingredients-post/ylang-ylang
  4. Wikipedia: Jagodlin wonny. pl.wikipedia.org/wiki/Jagodlin_wonny
  5. Tan, L. T. H. i in. (2015). Traditional uses, phytochemistry, and bioactivities of Cananga odorata (ylang-ylang). Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine, 2015, 896314. pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4534619
  6. Wikipedia: Caryophyllene. en.wikipedia.org/wiki/Caryophyllene
  7. Wikipedia: Linalool. en.wikipedia.org/wiki/Linalool
  8. Wikipedia: Benzyl acetate. en.wikipedia.org/wiki/Benzyl_acetate
  9. Wikipedia: Geranyl acetate. en.wikipedia.org/wiki/Geranyl_acetate
  10. Wielki słownik ortograficzny PWN: ylang-ylang. sjp.pwn.pl/so/ylang-ylang.html
  11. Wikipedia: Methyl benzoate. en.wikipedia.org/wiki/Methyl_benzoate
  12. SCCS (Komitet Naukowy ds. Bezpieczeństwa Konsumentów UE): Opinion on fragrance allergens in cosmetic products, SCCS/1459/11 (2012), tabela 7-5. ec.europa.eu/health/scientific_committees/consumer_safety/docs/sccs_o_102.pdf
  13. Wikipedia: Comoros. en.wikipedia.org/wiki/Comoros
  14. Wikipedia: Chanel No. 5. en.wikipedia.org/wiki/Chanel_No._5
  15. Wikipedia: Joy (perfume). en.wikipedia.org/wiki/Joy_(perfume)
  16. Wikipedia: Diorissimo. en.wikipedia.org/wiki/Diorissimo
  17. Parfumo: Samsara, Guerlain (nuty, perfumiarze, rok). www.parfumo.com/Perfumes/Guerlain/Samsara
  18. Parfumo: Ylang 49, Le Labo (nuty, rok, recenzje). www.parfumo.com/Perfumes/Le_Labo/Ylang_49_Eau_de_Parfum
  19. Parfumo: My Way Ylang, Giorgio Armani (nuty, rok). www.parfumo.com/Perfumes/Giorgio_Armani/my-way-ylang
  20. Wikipedia: Macassar oil. en.wikipedia.org/wiki/Macassar_oil

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Marta Lis

Marta Lis

Założycielka UrbanNote

Przychodzi ze świata beauty i kosmetyków, od lat otacza się pięknymi zapachami. Pisze o świecach, kompozycjach zapachowych i rzemiośle, które za nimi stoi - szuka słów dla tego, co czujesz, zanim zdążysz nazwać.

Wszystkie artykuły