Przejdź do treści

Mirra - co to jest, jak pachnie i skąd pochodzi

Grudki mirry w odcieniach bursztynu i czerwonego brązu na ciemnym kamieniu, obok mosiężna pęseta i gałązka z kroplami żywicy
Pojedyncza czerwonobrunatna grudka mirry z półprzezroczystym wnętrzem na ciemnym kamieniu
Grudki mirry topią się na rozżarzonym węgielku w mosiężnej kadzielnicy, z której unosi się smuga dymu
3

przygotowała Marta Lis··15 min czytania

Mirry nie dodajemy do naszych świec, więc ten tekst opisuje ją jako surowiec, a nie produkt. Nuty żywiczne ma u nas świeca Mistyczny Kraków: kadzidło i cedr w sercu, żywica i drzewo sandałowe w bazie; mirry w niej nie ma. Pozostałe świece sojowe są w sklepie.

Niżej: z jakiego drzewa pochodzi mirra, jak pachnie i które związki za to odpowiadają, jak wygląda dobra mirra, czym różni się od kadzidła i „słodkiej mirry”, skąd się ją bierze, jaką rolę odegrała w Egipcie i w Biblii oraz jak używać mirry w domu.

Co to jest mirra?

Mirra to gumożywica, czyli mieszanina gumy, żywicy i olejku eterycznego, która wycieka z naciętej albo pękniętej kory drzewek z rodzaju Commiphora i twardnieje na powietrzu. Prawdziwą mirrę daje przede wszystkim Commiphora myrrha z rodziny osoczynowatych (Burseraceae), tej samej co kadzidłowiec.[1][2]

Commiphora myrrha to bardzo kolczasty krzew albo drzewko o wysokości około 5 m, z trójlistkowymi, szarozielonymi liśćmi i łuszczącą się korą. Rośnie na suchych zboczach i w dolinach, na wysokości 250-1300 m n.p.m., gdzie spada tylko 23-30 cm deszczu rocznie.[2] Mirrę zbiera się też z kilku innych gatunków, między innymi C. africana, C. gileadensis i C. habessinica.[3]

Z tym ostatnim wiąże się polska pułapka nazewnicza. Sklepy zielarskie i apteki nazywają balsamowcem mirrą gatunek C. myrrha,[4][5] a polska Wikipedia przypisuje tę nazwę C. habessinica (dawniej C. abyssinica) i właśnie jej mirrę uznaje za najlepszą.[6][7] Przy zakupie pewniejsza od polskiej nazwy jest więc łacińska.

W gotowej mirze najwięcej jest gumy rozpuszczalnej w wodzie (57-61%), potem żywicy rozpuszczalnej w alkoholu (25-40%) i olejku lotnego (7-17%), resztę stanowią zanieczyszczenia.[8]

Co znaczy słowo mirra?

Słowo „mirra” pochodzi od semickiego rdzenia m-r-r, który znaczy „gorzki”: po hebrajsku mar, po arabsku murr. W Biblii hebrajskiej żywica nazywa się mōr.[3] Po polsku dawniej pisano też „mira”. Gorycz to zresztą dobrze znana cecha surowca: mirra ma gorzki, korzenny smak.[7]

Własną opowieść o tej nazwie ma mitologia grecka. W wersji z „Metamorfoz” Owidiusza królewna Myrrha zostaje zamieniona w drzewo, a wonne krople, które z niego wyciekają, to jej łzy.[9] Jeśli wpisujesz „mirra” w wyszukiwarkę, trafisz też na tenisistkę Mirrę Andriejewą, ale tu chodzi wyłącznie o żywicę.

Jak pachnie mirra?

Mirra pachnie ciepło i balsamicznie, ze słodkawą, korzenną nutą. Fragrantica opisuje ją jako „ciepły, balsamiczny, słodki, aromatyczno-korzenny” zapach i jeden z najstarszych składników perfum.[10] W porównaniu z kadzidłem jest ciemniejsza i mniej świeża, a jej nazwa przypomina o gorzkim posmaku żywicy.[7]

Dla mnie mirra pachnie jak ciepła skórzana oprawa starej książki posypana gorzkim kakao. Pojedyncza grudka w dłoni jest cicha, dopiero ogrzana albo pokruszona oddaje balsamiczny, lekko lekarski zapach. Na rozżarzonym węgielku dym robi się gęstszy, słodszy i bardziej żywiczny, a gorycz cofa się na drugi plan.

W jednej z analiz olejku mirrowego zmierzono udział kilku furanoseskwiterpenów, a autorzy opisali zapach części z nich.[1] Tabela zbiera te dane.

Związek w olejku mirrowymUdział (przykładowa analiza)Jak pachnie / uwagi
Furanoeudesma-1,3-dien12,5%Razem z lindestrenem daje „typowy zapach mirry”
Kurzeren11,9%Źródło nie opisuje zapachu
Kurzerenon11,7%Źródło nie opisuje zapachu
Lindestren3,5%Razem z furanoeudesma-1,3-dienem daje „typowy zapach mirry”
Dihydropirokurzerenon1,1%Żywiczny zapach mirry; sam najlepiej oddaje jej woń

Ten sam przegląd opisuje próbkę mirry pozyskaną w Chinach, w której wyizolowano związki o zapachach mniej oczywistych: mirron (słabo kwiatowy, z wyraźną nutą zwierzęcą), T-kadinol (zwierzęcy, przypominający kastoreum) i 3-hydroksy-T-kadinol (lekko skórzany).[1] Skład olejku zmienia się z pochodzeniem surowca i sposobem pozyskania, więc liczby z tabeli są przykładem, a nie normą.[5]

Jak wygląda mirra?

Mirra ma postać nieregularnych grudek, od żółtawych i półprzezroczystych po czerwonobrunatne, często z szarożółtym nalotem na powierzchni. Grudki są kruche, a przełom ma połysk i ziarnistą strukturę. Świeża żywica jest jaśniejsza, z wiekiem wyraźnie ciemnieje i pojawiają się w niej białe smugi.[4][3]

Pojedyncza czerwonobrunatna grudka mirry z półprzezroczystym wnętrzem na ciemnym kamieniu
Grudka mirry pod światło: półprzezroczysty środek i ziarnista, matowa skorupka

W handlu rozróżnia się dwie jakości. Grudki, które wyciekły z drzewa samoistnie, są małe, przezroczyste i czerwonobrunatne; to mirra eletta, czyli „mirra wyborna”. Żywica z nacięć bywa ciemniejsza, w większych bryłach i częściej zanieczyszczona; to mirra in sorte.[7] Mirra z Arabii, sprzedawana jako meetiga, jest bardziej gumowata i krucha niż somalijska i nie ma białych smug.[3]

Prosty test w domu: roztarta z odrobiną wody mirra rozpada się na żółtawy proszek i tworzy mleczną, żółtawobiałą emulsję, bo większość jej masy to guma rozpuszczalna w wodzie.[4][8]

Przy zakupie sprawdź trzy rzeczy:

  • na etykiecie łacińską nazwę Commiphora myrrha, a nie samo „mirra” albo „balsamowiec”;
  • czyste grudki, bez kawałków kory i piasku;[4]
  • czy sprzedawca podaje gatunek i pochodzenie, bo surowiec bywa zafałszowywany innymi żywicami.[5]

Czym różni się mirra od kadzidła?

Mirra i kadzidło (olibanum) to żywice dwóch różnych rodzajów drzew z tej samej rodziny: Commiphora i Boswellia. Mirra ma ciemniejszą, czerwonobrunatną barwę i pachnie ciepło, słodko-korzennie, a grudki olibanum są wyraźnie jaśniejsze. Olibanum pachnie świeżo, zielono i drzewnie, z owocową górą.[7][5][10][11]

MirraKadzidło (olibanum)
DrzewoCommiphora, głównie C. myrrha[1]Boswellia, m.in. B. sacra i B. papyrifera[12]
Zapach wg FragrantikiCiepły, balsamiczny, słodki, aromatyczno-korzenny[10]Świeży, balsamiczny, nieco zielony, drzewny i korzenny, z owocową górą[11]
Co niesie zapachFuranoseskwiterpeny[1]Kwasy olibanowe w ilościach rzędu ppm, które dają „kościelną” nutę końcową[13]
SkładMniej żywicy, więcej olejku eterycznego niż w olibanum[7]Więcej żywicy niż w mirze[7]
Dar Mędrców odczytywany jakoZnak śmiertelności i zapowiedź śmierci[14]Znak boskości[14]

Kwasy olibanowe badacze znaleźli we wszystkich próbkach olibanum, nawet o zupełnie różnym składzie lotnym.[13] Więcej o samym olibanum, jego gatunkach i paleniu piszę w przewodniku po kadzidle.

Mirra, opoponaks i balsam z Gileadu: co jest czym?

Pod nazwą „mirra” krążą żywice kilku drzew Commiphora; tabela pokazuje, co jest czym.

NazwaDrzewoZapach i zastosowanie
MirraCommiphora myrrhaPrawdziwa mirra, zapach opisany wyżej; kadzidła, perfumy, liturgia[3]
Opoponaks (bisabol, „słodka mirra”)Commiphora guidottiiIntensywnie słodki, balsamiczny, ciepły i korzenny; ważny składnik perfum[15][16]
Balsam z Gileadu (judejski)Commiphora gileadensisŻywica intensywna, terpenowa i cytrynowa; dziś praktycznie znikła z perfumerii[17]
Bdelium, w tym guggulInne gatunki CommiphoraŻywice podobne do mirry, używane do kadzideł i perfum[3]

Przy opoponaksie historia jest zawikłana. Starsze źródła podają jako jego źródło C. erythraea i C. kataf,[1] ale badanie botaników z 1991 roku wskazało C. guidottii; żywica pokrewnej C. holtziana też bywa sprzedawana jako opoponaks, bo pachnie podobnie.[16] Opoponaks perfumeryjny znajdziesz między innymi w Shalimarze Guerlaina z 1921 roku.[16]

Skąd pochodzi mirra i jak się ją zbiera?

Commiphora myrrha rośnie dziko w Somalii, w somalijskich regionach Etiopii i Kenii, w Dżibuti, Erytrei oraz w Jemenie i Omanie.[2] Według przeglądu z 2005 roku największymi producentami mirry były Somalia i Etiopia, a Somalia dostarczała większość światowej mirry i opoponaksu (w 1987 roku około 1500 ton).[1] Nowszych danych o produkcji nie znalazłam.

Zbieracz nacina korę wielokrotnie, aż przetnie ją do bielu. Drzewo wydziela wtedy woskowatą gumożywicę, która szybko krzepnie, a po zbiorze twardnieje i nabiera połysku.[3] Najwyżej ceniono jednak to, co wypłynie samo: Pliniusz Starszy pisał, że płyn, który drzewo wydziela jeszcze przed nacięciem, zwany stakte, przewyższa każdą inną mirrę.[3]

Ten sam przegląd podaje, że największym rynkiem zbytu dla mirry i opoponaksu były Chiny, głównie dla tradycyjnej medycyny, a w 1994 roku oczyszczona mirra z Somalii kosztowała około 5 dolarów za kilogram, opoponaks około 3,50 dolara.[1]

Dlaczego mirra była tak cenna w starożytności?

Mirra rosła tylko w kilku suchych krainach Afryki i Arabii, a służyła jednocześnie jako wonność, lekarstwo i środek do balsamowania. Egipcjanie sprowadzali ją wyprawami do krainy Punt, używali do balsamowania mumii, a Księga Wyjścia wymienia ją wśród „najlepszych wonności”.[18] Aż do XIV wieku była standardowym królewskim podarkiem, obok złota i drogich kamieni.[3][7]

Najstarszą poświadczoną wyprawę do Puntu, który większość badaczy umieszcza na Rogu Afryki, odnotował faraon Sahure z V dynastii; jego ludzie przywieźli duże ilości mirry i kadzidła. Na reliefie z jego świątyni grobowej Sahure pielęgnuje drzewo mirrowe w ogrodzie pałacu, a to jedyne przedstawienie króla przy pracy w ogrodzie w całej sztuce egipskiej.[3][19] Królowa Hatszepsut sprowadziła z Puntu sadzonki drzew mirrowych w koszach z ziemią, a wyprawę uwieczniła na reliefach w Deir el-Bahari.[7][19] Mirrą razem z natronem balsamowano też zmarłych.[3]

W Biblii mirra występuje w kilku rolach:

  • Olej namaszczenia. Mojżesz ma wziąć „pięćset syklów obficie płynącej mirry” jako pierwszy składnik świętego oleju (Wj 30,23).[18]
  • Kosmetyk i miłość. „Mój miły jest mi woreczkiem mirry wśród piersi mych położonym” (Pnp 1,13); przypis wyjaśnia, że kobiety nosiły sproszkowaną mirrę w woreczkach.[20] Dziewczęta przed spotkaniem z królem Aswerusem przez sześć miesięcy pielęgnowano olejkiem mirrowym (Est 2,12).[3]
  • Dar dla Dziecięcia. Mędrcy „ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę” (Mt 2,11).[21] Dlaczego właśnie mirra, wyjaśniam niżej.
  • Męka i pogrzeb. Na Golgocie podano Jezusowi „wino zaprawione mirrą, lecz On nie przyjął” (Mk 15,23).[7] Nikodem przyniósł do pogrzebu „około stu funtów mieszaniny mirry i aloesu” (J 19,39).[22]

Dlaczego Mędrcy przynieśli Jezusowi mirrę?

Są dwa odczytania. Według pierwszego złoto, kadzidło i mirra to po prostu zwykłe dary dla króla: mirra służyła jako olejek do namaszczeń. Według drugiego dary mają znaczenie duchowe, a mirra, używana do balsamowania, zapowiada śmierć. Już Orygenes pisał o mirze ofiarowanej „jak komuś, kto jest śmiertelny”.[14][23]

W innej wersji tego samego odczytania złoto oznacza cnotę, kadzidło modlitwę, a mirra cierpienie.[14] Badacze zwracają też uwagę na możliwy wzór sprzed narodzin Jezusa: król Seleukos I ofiarował złoto, kadzidło i mirrę Apollinowi w świątyni w Didymie w 288 albo 287 roku p.n.e.[14] Grecki tekst Ewangelii nazywa mirrę smýrna.[14] Symbolikę samego kadzidła opisuję w tekście o kadzidle, a świąteczne zapachy z naszej oferty zebraliśmy w kategorii świece na święta; mirry w nich nie ma.

Mirra ma też miejsce w tradycji islamu: według hadisu Mahomet zalecał okadzać domy bylicą, mirrą i tymiankiem.[3]

Gdzie używa się mirry dzisiaj?

Dziś mirrę spotkasz w kadzidłach liturgicznych, perfumach i kosmetykach, a w Chinach przede wszystkim w tradycyjnej medycynie. W liturgii prawosławnej, anglikańskiej i tradycyjnej katolickiej pali się ją razem z kadzidłem, a w Somalii, Etiopii, Sudanie i Jemenie nadal służy do ceremonialnych okadzań i namaszczeń.[3][2][1]

  • Liturgia. Mieszanki mirry z olibanum pali się w kadzielnicach. Z mirry przygotowuje się krzyżmo, olej do namaszczeń, w wielu Kościołach obrządku wschodniego i zachodniego, a płynną mirrę dodaje się czasem do tempery przy pisaniu ikon.[3] W Cerkwi krzyżmo nazywa się miro.[24]
  • Perfumy. Mirra pracuje w kompozycjach jako nuta bazy o głębokim, balsamicznym profilu.[5] Fragrantica wymienia z nią długą listę perfum, wśród nich La Myrrhe Serge'a Lutensa, Myrrhe Eglantine Hermèsa i Myrrh & Tonka Jo Malone.[10]
  • Kosmetyki. Mirra bywa składnikiem past do zębów, płynów do płukania ust i mydeł.[2][5]
  • Żywność. Mirra bywa aromatem w przetworach mięsnych, deserach, napojach, gumie do żucia i słodyczach;[2] w USA jest na liście naturalnych środków aromatyzujących dopuszczonych do żywności (21 CFR 172.510).

Jak używać mirry w domu?

Mirrę w grudkach pali się na rozżarzonym węgielku w kadzielnicy, małą porcją, sama albo z olibanum. Olejek mirrowy daje zapach bez dymu w kominku albo dyfuzorze. Gotowe kadzidełka z mirrą zapala się jak każde inne, a jeśli w ogóle nie chcesz dymu, zostaje świeca z nutą żywicy (o naszych piszę niżej).

Grudki mirry topią się na rozżarzonym węgielku w mosiężnej kadzielnicy, z której unosi się smuga dymu
Grudka mirry na węgielku w mosiężnej kadzielnicy
  1. Na węgielku. Rozpal węgielek do kadzidła w ceramicznej albo metalowej kadzielnicy z piaskiem, połóż na nim jedną małą grudkę i dokładaj dopiero, gdy pierwsza się wypali. Pełną instrukcję krok po kroku znajdziesz w części o paleniu żywicy na węgielku.
  2. Z kadzidłem. Mirrę z olibanum łączy się w kadzidłach liturgicznych od dawna.[3] Moim zdaniem dobrze zacząć od proporcji jedna grudka mirry na dwie grudki olibanum: mirra przyciemnia wtedy jasny dym kadzidła, ale go nie przykrywa.
  3. Olejek w kominku. Kilka kropli olejku na wodzie w kominku zapachowym albo w dyfuzorze, według instrukcji producenta. Uwagi o bezpieczeństwie są niżej, przy olejku mirrowym.
  4. Wietrzenie. Dym z żywic to wciąż dym: pal mirrę krótko, w przewietrzanym pokoju, z dala od firanek, dzieci i zwierząt.

Grudki mirry i olejek przechowuj w szczelnym, ciemnym opakowaniu, z dala od ciepła. Utleniony olejek łatwiej podrażnia skórę.[5]

Czym jest olejek mirrowy?

Olejek mirrowy to lotna część mirry, która stanowi 7-17% surowca.[8] Otrzymuje się go hydrodestylacją rozkruszonej, wysuszonej żywicy; w jednej z analiz wydajność wyniosła 3,1%.[1] W olejku są związki odpowiedzialne za zapach, ale nie ma gumy ani żywicy, więc pachnie bez dymu. Nie stosuje się go doustnie ani nierozcieńczonego na skórę.[5]

Jakie właściwości lecznicze przypisuje się mirze?

Mirrą od czasów biblijnych opatrywano rany, a w Chinach, gdzie nazywa się mo yao, jej lecznicze użycie odnotowano za dynastii Tang.[1] Europejska Agencja Leków uznaje płynne wyciągi z mirry za tradycyjne leki roślinne, czyli na podstawie długiego stosowania, a nie badań klinicznych.[25]

Status „tradycyjnego stosowania” oznacza według EMA, że dowodów z badań klinicznych jest za mało, ale preparat jest stosowany bezpiecznie od co najmniej 30 lat, w tym 15 lat w Unii Europejskiej.[25] Badania laboratoryjne i na zwierzętach opisują wiele działań mirry, jednak to nie to samo co potwierdzona skuteczność u ludzi.[8][5]

Ten tekst nie zawiera zaleceń leczniczych. Jeśli chcesz używać mirry w celach zdrowotnych, zwłaszcza w ciąży albo przy stałych lekach, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.

Świeca o zapachu mirry: co jest w środku?

Świeca zapachowa „z mirrą” zwykle nie zawiera grudek żywicy, tylko kompozycję zapachową rozpuszczoną w wosku. Na etykiecie „mirra” opisuje więc wrażenie zapachowe, a nie surowiec. Jeśli zależy ci na prawdziwej mirze w składzie, szukaj olejku albo żywicy z nazwą Commiphora myrrha.

Nasze świece mirry nie zawierają. Wszystkie są z wosku sojowego, z bawełnianym knotem, a ich nuty zapachowe znajdziesz na kartach produktów w kategorii świece sojowe. Żywicę w bazie ma Mistyczny Kraków, ale mirry w jej składzie nie ma. Świąteczne kompozycje opisuję w tekście o świątecznych zapachach.

Fragrantica zalicza mirrę do grupy żywic i balsamów.[10] Jak działa podział na nuty głowy, serca i bazy, wyjaśniam w tekście o piramidzie zapachowej. Pokrewne zapachy opisuję w tekstach o palo santo, oudzie i akordzie bursztynu, a nuty naszych świec zebraliśmy w przewodniku zapachowym.

Najczęściej zadawane pytania

Grudki mirry sprzedają sklepy z kadzidłami i żywicami oraz sklepy zielarskie, a olejek mirrowy sklepy z olejkami eterycznymi. Mirrę w liturgicznych mieszankach znajdziesz też tam, gdzie kupuje się kadzidło do kadzielnicy. Na co patrzeć przy zakupie, opisuję w części o tym, jak wygląda mirra.

Nie zawsze. W liturgii mirrę pali się zwykle razem z olibanum, czasem z dodatkiem innych wonności, więc kadzidło kościelne bywa mieszanką. Czysta mirra to same grudki żywicy Commiphora. Jeśli opis produktu mówi tylko „mirra kościelna”, sprawdź skład: mieszanka powinna wymieniać wszystkie żywice, z których powstała.

Nie, choć nazwy brzmią podobnie. Miro, po grecku myron, to w Kościołach prawosławnych krzyżmo: konsekrowany olej z oliwy i aromatycznego balsamu, używany między innymi przy chrzcie i bierzmowaniu. Mirra bywa jedną z wonności dodawanych do tego oleju, ale samo miro jest olejem, a nie żywicą.

Jako aromat w gotowej żywności tak, o czym piszę w części o dzisiejszym użyciu mirry. Nie znaczy to jednak, że grudki do kadzielnicy nadają się do jedzenia, bo nie wiadomo, jak je przechowywano i czym są zanieczyszczone. Olejku eterycznego z mirry nie stosuje się doustnie.

Źródła

  1. Hanuš L.O., Řezanka T., Dembitsky V.M., Moussaieff A. (2005). „Myrrh - Commiphora chemistry.” Biomedical Papers 149(1): 3-28. doi:10.5507/bp.2005.001
  2. Wikipedia: Commiphora myrrha (dostęp 6.11.2026)
  3. Wikipedia: Myrrh (dostęp 6.11.2026)
  4. Laboratorium Zielarza: „Mirra - Myrrha - Gumożywica” (opis surowca wg Farmakopei Polskiej II)
  5. Apteka CUD: „Balsamowiec mirra - właściwości, skład i zastosowanie” (bezpieczeństwo i przechowywanie)
  6. Wikipedia: Balsamowiec mirra (dostęp 6.11.2026)
  7. Wikipedia: Mirra (dostęp 6.11.2026), za: Z. Włodarczyk, „Rośliny biblijne. Leksykon”, Instytut Botaniki PAN, 2011
  8. Batiha G.E. i wsp. (2023). „Commiphora myrrh: a phytochemical and pharmacological update.” Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology 396(3): 405-420. PMC9672555
  9. Wikipedia: Myrrha (dostęp 6.11.2026), mit w „Metamorfozach” Owidiusza
  10. Fragrantica: nuta Myrrh, opis zapachu i perfumy z mirrą (dostęp 6.11.2026)
  11. Fragrantica: nuta Olibanum (Frankincense), opis zapachu (dostęp 6.11.2026)
  12. Wikipedia: Frankincense (dostęp 6.11.2026)
  13. Cerutti-Delasalle C. i wsp. (2016). „The (+)-cis- and (+)-trans-Olibanic Acids: Key Odorants of Frankincense.” Angewandte Chemie International Edition 55(44): 13719-13723
  14. Wikipedia: Biblical Magi, sekcja o trzech darach (dostęp 6.11.2026)
  15. Fragrantica: nuta Opoponax, opis zapachu (dostęp 6.11.2026)
  16. Wikipedia: Opopanax (perfumery) (dostęp 6.11.2026), za: Thulin M., Claeson P. (1991), Economic Botany 45(4)
  17. Bouville A.S. i wsp. (2019). „Forgotten Perfumery Plants - Part I: Balm of Judea.” Chemistry & Biodiversity 16(12): e1900506
  18. Księga Wyjścia 30,23, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
  19. Wikipedia: Land of Punt (dostęp 6.11.2026)
  20. Pieśń nad Pieśniami 1,13 wraz z przypisem, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
  21. Ewangelia według św. Mateusza 2,11, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
  22. Ewangelia według św. Jana 19,39, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
  23. Orygenes, „Przeciw Celsusowi” I,60 (przekład angielski, New Advent)
  24. Wikipedia: Krzyżmo (dostęp 6.11.2026)
  25. European Medicines Agency: Myrrha, podsumowanie oceny HMPC

Opracowanie ma charakter informacyjny i nie zawiera zaleceń leczniczych.

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Marta Lis

Marta Lis

Założycielka UrbanNote

Przychodzi ze świata beauty i kosmetyków, od lat otacza się pięknymi zapachami. Pisze o świecach, kompozycjach zapachowych i rzemiośle, które za nimi stoi - szuka słów dla tego, co czujesz, zanim zdążysz nazwać.

Wszystkie artykuły