



przygotowała Marta Lis··15 min czytania
Mirry nie dodajemy do naszych świec, więc ten tekst opisuje ją jako surowiec, a nie produkt. Nuty żywiczne ma u nas świeca Mistyczny Kraków: kadzidło i cedr w sercu, żywica i drzewo sandałowe w bazie; mirry w niej nie ma. Pozostałe świece sojowe są w sklepie.
Niżej: z jakiego drzewa pochodzi mirra, jak pachnie i które związki za to odpowiadają, jak wygląda dobra mirra, czym różni się od kadzidła i „słodkiej mirry”, skąd się ją bierze, jaką rolę odegrała w Egipcie i w Biblii oraz jak używać mirry w domu.
Co to jest mirra?
Mirra to gumożywica, czyli mieszanina gumy, żywicy i olejku eterycznego, która wycieka z naciętej albo pękniętej kory drzewek z rodzaju Commiphora i twardnieje na powietrzu. Prawdziwą mirrę daje przede wszystkim Commiphora myrrha z rodziny osoczynowatych (Burseraceae), tej samej co kadzidłowiec.[1][2]
Commiphora myrrha to bardzo kolczasty krzew albo drzewko o wysokości około 5 m, z trójlistkowymi, szarozielonymi liśćmi i łuszczącą się korą. Rośnie na suchych zboczach i w dolinach, na wysokości 250-1300 m n.p.m., gdzie spada tylko 23-30 cm deszczu rocznie.[2] Mirrę zbiera się też z kilku innych gatunków, między innymi C. africana, C. gileadensis i C. habessinica.[3]
Z tym ostatnim wiąże się polska pułapka nazewnicza. Sklepy zielarskie i apteki nazywają balsamowcem mirrą gatunek C. myrrha,[4][5] a polska Wikipedia przypisuje tę nazwę C. habessinica (dawniej C. abyssinica) i właśnie jej mirrę uznaje za najlepszą.[6][7] Przy zakupie pewniejsza od polskiej nazwy jest więc łacińska.
W gotowej mirze najwięcej jest gumy rozpuszczalnej w wodzie (57-61%), potem żywicy rozpuszczalnej w alkoholu (25-40%) i olejku lotnego (7-17%), resztę stanowią zanieczyszczenia.[8]
Co znaczy słowo mirra?
Słowo „mirra” pochodzi od semickiego rdzenia m-r-r, który znaczy „gorzki”: po hebrajsku mar, po arabsku murr. W Biblii hebrajskiej żywica nazywa się mōr.[3] Po polsku dawniej pisano też „mira”. Gorycz to zresztą dobrze znana cecha surowca: mirra ma gorzki, korzenny smak.[7]
Własną opowieść o tej nazwie ma mitologia grecka. W wersji z „Metamorfoz” Owidiusza królewna Myrrha zostaje zamieniona w drzewo, a wonne krople, które z niego wyciekają, to jej łzy.[9] Jeśli wpisujesz „mirra” w wyszukiwarkę, trafisz też na tenisistkę Mirrę Andriejewą, ale tu chodzi wyłącznie o żywicę.
Jak pachnie mirra?
Mirra pachnie ciepło i balsamicznie, ze słodkawą, korzenną nutą. Fragrantica opisuje ją jako „ciepły, balsamiczny, słodki, aromatyczno-korzenny” zapach i jeden z najstarszych składników perfum.[10] W porównaniu z kadzidłem jest ciemniejsza i mniej świeża, a jej nazwa przypomina o gorzkim posmaku żywicy.[7]
Dla mnie mirra pachnie jak ciepła skórzana oprawa starej książki posypana gorzkim kakao. Pojedyncza grudka w dłoni jest cicha, dopiero ogrzana albo pokruszona oddaje balsamiczny, lekko lekarski zapach. Na rozżarzonym węgielku dym robi się gęstszy, słodszy i bardziej żywiczny, a gorycz cofa się na drugi plan.
W jednej z analiz olejku mirrowego zmierzono udział kilku furanoseskwiterpenów, a autorzy opisali zapach części z nich.[1] Tabela zbiera te dane.
| Związek w olejku mirrowym | Udział (przykładowa analiza) | Jak pachnie / uwagi |
|---|---|---|
| Furanoeudesma-1,3-dien | 12,5% | Razem z lindestrenem daje „typowy zapach mirry” |
| Kurzeren | 11,9% | Źródło nie opisuje zapachu |
| Kurzerenon | 11,7% | Źródło nie opisuje zapachu |
| Lindestren | 3,5% | Razem z furanoeudesma-1,3-dienem daje „typowy zapach mirry” |
| Dihydropirokurzerenon | 1,1% | Żywiczny zapach mirry; sam najlepiej oddaje jej woń |
Ten sam przegląd opisuje próbkę mirry pozyskaną w Chinach, w której wyizolowano związki o zapachach mniej oczywistych: mirron (słabo kwiatowy, z wyraźną nutą zwierzęcą), T-kadinol (zwierzęcy, przypominający kastoreum) i 3-hydroksy-T-kadinol (lekko skórzany).[1] Skład olejku zmienia się z pochodzeniem surowca i sposobem pozyskania, więc liczby z tabeli są przykładem, a nie normą.[5]
Jak wygląda mirra?
Mirra ma postać nieregularnych grudek, od żółtawych i półprzezroczystych po czerwonobrunatne, często z szarożółtym nalotem na powierzchni. Grudki są kruche, a przełom ma połysk i ziarnistą strukturę. Świeża żywica jest jaśniejsza, z wiekiem wyraźnie ciemnieje i pojawiają się w niej białe smugi.[4][3]

W handlu rozróżnia się dwie jakości. Grudki, które wyciekły z drzewa samoistnie, są małe, przezroczyste i czerwonobrunatne; to mirra eletta, czyli „mirra wyborna”. Żywica z nacięć bywa ciemniejsza, w większych bryłach i częściej zanieczyszczona; to mirra in sorte.[7] Mirra z Arabii, sprzedawana jako meetiga, jest bardziej gumowata i krucha niż somalijska i nie ma białych smug.[3]
Prosty test w domu: roztarta z odrobiną wody mirra rozpada się na żółtawy proszek i tworzy mleczną, żółtawobiałą emulsję, bo większość jej masy to guma rozpuszczalna w wodzie.[4][8]
Przy zakupie sprawdź trzy rzeczy:
- na etykiecie łacińską nazwę Commiphora myrrha, a nie samo „mirra” albo „balsamowiec”;
- czyste grudki, bez kawałków kory i piasku;[4]
- czy sprzedawca podaje gatunek i pochodzenie, bo surowiec bywa zafałszowywany innymi żywicami.[5]
Czym różni się mirra od kadzidła?
Mirra i kadzidło (olibanum) to żywice dwóch różnych rodzajów drzew z tej samej rodziny: Commiphora i Boswellia. Mirra ma ciemniejszą, czerwonobrunatną barwę i pachnie ciepło, słodko-korzennie, a grudki olibanum są wyraźnie jaśniejsze. Olibanum pachnie świeżo, zielono i drzewnie, z owocową górą.[7][5][10][11]
| Mirra | Kadzidło (olibanum) | |
|---|---|---|
| Drzewo | Commiphora, głównie C. myrrha[1] | Boswellia, m.in. B. sacra i B. papyrifera[12] |
| Zapach wg Fragrantiki | Ciepły, balsamiczny, słodki, aromatyczno-korzenny[10] | Świeży, balsamiczny, nieco zielony, drzewny i korzenny, z owocową górą[11] |
| Co niesie zapach | Furanoseskwiterpeny[1] | Kwasy olibanowe w ilościach rzędu ppm, które dają „kościelną” nutę końcową[13] |
| Skład | Mniej żywicy, więcej olejku eterycznego niż w olibanum[7] | Więcej żywicy niż w mirze[7] |
| Dar Mędrców odczytywany jako | Znak śmiertelności i zapowiedź śmierci[14] | Znak boskości[14] |
Kwasy olibanowe badacze znaleźli we wszystkich próbkach olibanum, nawet o zupełnie różnym składzie lotnym.[13] Więcej o samym olibanum, jego gatunkach i paleniu piszę w przewodniku po kadzidle.
Mirra, opoponaks i balsam z Gileadu: co jest czym?
Pod nazwą „mirra” krążą żywice kilku drzew Commiphora; tabela pokazuje, co jest czym.
| Nazwa | Drzewo | Zapach i zastosowanie |
|---|---|---|
| Mirra | Commiphora myrrha | Prawdziwa mirra, zapach opisany wyżej; kadzidła, perfumy, liturgia[3] |
| Opoponaks (bisabol, „słodka mirra”) | Commiphora guidottii | Intensywnie słodki, balsamiczny, ciepły i korzenny; ważny składnik perfum[15][16] |
| Balsam z Gileadu (judejski) | Commiphora gileadensis | Żywica intensywna, terpenowa i cytrynowa; dziś praktycznie znikła z perfumerii[17] |
| Bdelium, w tym guggul | Inne gatunki Commiphora | Żywice podobne do mirry, używane do kadzideł i perfum[3] |
Przy opoponaksie historia jest zawikłana. Starsze źródła podają jako jego źródło C. erythraea i C. kataf,[1] ale badanie botaników z 1991 roku wskazało C. guidottii; żywica pokrewnej C. holtziana też bywa sprzedawana jako opoponaks, bo pachnie podobnie.[16] Opoponaks perfumeryjny znajdziesz między innymi w Shalimarze Guerlaina z 1921 roku.[16]
Skąd pochodzi mirra i jak się ją zbiera?
Commiphora myrrha rośnie dziko w Somalii, w somalijskich regionach Etiopii i Kenii, w Dżibuti, Erytrei oraz w Jemenie i Omanie.[2] Według przeglądu z 2005 roku największymi producentami mirry były Somalia i Etiopia, a Somalia dostarczała większość światowej mirry i opoponaksu (w 1987 roku około 1500 ton).[1] Nowszych danych o produkcji nie znalazłam.
Zbieracz nacina korę wielokrotnie, aż przetnie ją do bielu. Drzewo wydziela wtedy woskowatą gumożywicę, która szybko krzepnie, a po zbiorze twardnieje i nabiera połysku.[3] Najwyżej ceniono jednak to, co wypłynie samo: Pliniusz Starszy pisał, że płyn, który drzewo wydziela jeszcze przed nacięciem, zwany stakte, przewyższa każdą inną mirrę.[3]
Ten sam przegląd podaje, że największym rynkiem zbytu dla mirry i opoponaksu były Chiny, głównie dla tradycyjnej medycyny, a w 1994 roku oczyszczona mirra z Somalii kosztowała około 5 dolarów za kilogram, opoponaks około 3,50 dolara.[1]
Dlaczego mirra była tak cenna w starożytności?
Mirra rosła tylko w kilku suchych krainach Afryki i Arabii, a służyła jednocześnie jako wonność, lekarstwo i środek do balsamowania. Egipcjanie sprowadzali ją wyprawami do krainy Punt, używali do balsamowania mumii, a Księga Wyjścia wymienia ją wśród „najlepszych wonności”.[18] Aż do XIV wieku była standardowym królewskim podarkiem, obok złota i drogich kamieni.[3][7]
Najstarszą poświadczoną wyprawę do Puntu, który większość badaczy umieszcza na Rogu Afryki, odnotował faraon Sahure z V dynastii; jego ludzie przywieźli duże ilości mirry i kadzidła. Na reliefie z jego świątyni grobowej Sahure pielęgnuje drzewo mirrowe w ogrodzie pałacu, a to jedyne przedstawienie króla przy pracy w ogrodzie w całej sztuce egipskiej.[3][19] Królowa Hatszepsut sprowadziła z Puntu sadzonki drzew mirrowych w koszach z ziemią, a wyprawę uwieczniła na reliefach w Deir el-Bahari.[7][19] Mirrą razem z natronem balsamowano też zmarłych.[3]
W Biblii mirra występuje w kilku rolach:
- Olej namaszczenia. Mojżesz ma wziąć „pięćset syklów obficie płynącej mirry” jako pierwszy składnik świętego oleju (Wj 30,23).[18]
- Kosmetyk i miłość. „Mój miły jest mi woreczkiem mirry wśród piersi mych położonym” (Pnp 1,13); przypis wyjaśnia, że kobiety nosiły sproszkowaną mirrę w woreczkach.[20] Dziewczęta przed spotkaniem z królem Aswerusem przez sześć miesięcy pielęgnowano olejkiem mirrowym (Est 2,12).[3]
- Dar dla Dziecięcia. Mędrcy „ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę” (Mt 2,11).[21] Dlaczego właśnie mirra, wyjaśniam niżej.
- Męka i pogrzeb. Na Golgocie podano Jezusowi „wino zaprawione mirrą, lecz On nie przyjął” (Mk 15,23).[7] Nikodem przyniósł do pogrzebu „około stu funtów mieszaniny mirry i aloesu” (J 19,39).[22]
Dlaczego Mędrcy przynieśli Jezusowi mirrę?
Są dwa odczytania. Według pierwszego złoto, kadzidło i mirra to po prostu zwykłe dary dla króla: mirra służyła jako olejek do namaszczeń. Według drugiego dary mają znaczenie duchowe, a mirra, używana do balsamowania, zapowiada śmierć. Już Orygenes pisał o mirze ofiarowanej „jak komuś, kto jest śmiertelny”.[14][23]
W innej wersji tego samego odczytania złoto oznacza cnotę, kadzidło modlitwę, a mirra cierpienie.[14] Badacze zwracają też uwagę na możliwy wzór sprzed narodzin Jezusa: król Seleukos I ofiarował złoto, kadzidło i mirrę Apollinowi w świątyni w Didymie w 288 albo 287 roku p.n.e.[14] Grecki tekst Ewangelii nazywa mirrę smýrna.[14] Symbolikę samego kadzidła opisuję w tekście o kadzidle, a świąteczne zapachy z naszej oferty zebraliśmy w kategorii świece na święta; mirry w nich nie ma.
Mirra ma też miejsce w tradycji islamu: według hadisu Mahomet zalecał okadzać domy bylicą, mirrą i tymiankiem.[3]
Gdzie używa się mirry dzisiaj?
Dziś mirrę spotkasz w kadzidłach liturgicznych, perfumach i kosmetykach, a w Chinach przede wszystkim w tradycyjnej medycynie. W liturgii prawosławnej, anglikańskiej i tradycyjnej katolickiej pali się ją razem z kadzidłem, a w Somalii, Etiopii, Sudanie i Jemenie nadal służy do ceremonialnych okadzań i namaszczeń.[3][2][1]
- Liturgia. Mieszanki mirry z olibanum pali się w kadzielnicach. Z mirry przygotowuje się krzyżmo, olej do namaszczeń, w wielu Kościołach obrządku wschodniego i zachodniego, a płynną mirrę dodaje się czasem do tempery przy pisaniu ikon.[3] W Cerkwi krzyżmo nazywa się miro.[24]
- Perfumy. Mirra pracuje w kompozycjach jako nuta bazy o głębokim, balsamicznym profilu.[5] Fragrantica wymienia z nią długą listę perfum, wśród nich La Myrrhe Serge'a Lutensa, Myrrhe Eglantine Hermèsa i Myrrh & Tonka Jo Malone.[10]
- Kosmetyki. Mirra bywa składnikiem past do zębów, płynów do płukania ust i mydeł.[2][5]
- Żywność. Mirra bywa aromatem w przetworach mięsnych, deserach, napojach, gumie do żucia i słodyczach;[2] w USA jest na liście naturalnych środków aromatyzujących dopuszczonych do żywności (21 CFR 172.510).
Jak używać mirry w domu?
Mirrę w grudkach pali się na rozżarzonym węgielku w kadzielnicy, małą porcją, sama albo z olibanum. Olejek mirrowy daje zapach bez dymu w kominku albo dyfuzorze. Gotowe kadzidełka z mirrą zapala się jak każde inne, a jeśli w ogóle nie chcesz dymu, zostaje świeca z nutą żywicy (o naszych piszę niżej).

- Na węgielku. Rozpal węgielek do kadzidła w ceramicznej albo metalowej kadzielnicy z piaskiem, połóż na nim jedną małą grudkę i dokładaj dopiero, gdy pierwsza się wypali. Pełną instrukcję krok po kroku znajdziesz w części o paleniu żywicy na węgielku.
- Z kadzidłem. Mirrę z olibanum łączy się w kadzidłach liturgicznych od dawna.[3] Moim zdaniem dobrze zacząć od proporcji jedna grudka mirry na dwie grudki olibanum: mirra przyciemnia wtedy jasny dym kadzidła, ale go nie przykrywa.
- Olejek w kominku. Kilka kropli olejku na wodzie w kominku zapachowym albo w dyfuzorze, według instrukcji producenta. Uwagi o bezpieczeństwie są niżej, przy olejku mirrowym.
- Wietrzenie. Dym z żywic to wciąż dym: pal mirrę krótko, w przewietrzanym pokoju, z dala od firanek, dzieci i zwierząt.
Grudki mirry i olejek przechowuj w szczelnym, ciemnym opakowaniu, z dala od ciepła. Utleniony olejek łatwiej podrażnia skórę.[5]
Czym jest olejek mirrowy?
Olejek mirrowy to lotna część mirry, która stanowi 7-17% surowca.[8] Otrzymuje się go hydrodestylacją rozkruszonej, wysuszonej żywicy; w jednej z analiz wydajność wyniosła 3,1%.[1] W olejku są związki odpowiedzialne za zapach, ale nie ma gumy ani żywicy, więc pachnie bez dymu. Nie stosuje się go doustnie ani nierozcieńczonego na skórę.[5]
Jakie właściwości lecznicze przypisuje się mirze?
Mirrą od czasów biblijnych opatrywano rany, a w Chinach, gdzie nazywa się mo yao, jej lecznicze użycie odnotowano za dynastii Tang.[1] Europejska Agencja Leków uznaje płynne wyciągi z mirry za tradycyjne leki roślinne, czyli na podstawie długiego stosowania, a nie badań klinicznych.[25]
Status „tradycyjnego stosowania” oznacza według EMA, że dowodów z badań klinicznych jest za mało, ale preparat jest stosowany bezpiecznie od co najmniej 30 lat, w tym 15 lat w Unii Europejskiej.[25] Badania laboratoryjne i na zwierzętach opisują wiele działań mirry, jednak to nie to samo co potwierdzona skuteczność u ludzi.[8][5]
Ten tekst nie zawiera zaleceń leczniczych. Jeśli chcesz używać mirry w celach zdrowotnych, zwłaszcza w ciąży albo przy stałych lekach, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Świeca o zapachu mirry: co jest w środku?
Świeca zapachowa „z mirrą” zwykle nie zawiera grudek żywicy, tylko kompozycję zapachową rozpuszczoną w wosku. Na etykiecie „mirra” opisuje więc wrażenie zapachowe, a nie surowiec. Jeśli zależy ci na prawdziwej mirze w składzie, szukaj olejku albo żywicy z nazwą Commiphora myrrha.
Nasze świece mirry nie zawierają. Wszystkie są z wosku sojowego, z bawełnianym knotem, a ich nuty zapachowe znajdziesz na kartach produktów w kategorii świece sojowe. Żywicę w bazie ma Mistyczny Kraków, ale mirry w jej składzie nie ma. Świąteczne kompozycje opisuję w tekście o świątecznych zapachach.
Fragrantica zalicza mirrę do grupy żywic i balsamów.[10] Jak działa podział na nuty głowy, serca i bazy, wyjaśniam w tekście o piramidzie zapachowej. Pokrewne zapachy opisuję w tekstach o palo santo, oudzie i akordzie bursztynu, a nuty naszych świec zebraliśmy w przewodniku zapachowym.
Najczęściej zadawane pytania
Grudki mirry sprzedają sklepy z kadzidłami i żywicami oraz sklepy zielarskie, a olejek mirrowy sklepy z olejkami eterycznymi. Mirrę w liturgicznych mieszankach znajdziesz też tam, gdzie kupuje się kadzidło do kadzielnicy. Na co patrzeć przy zakupie, opisuję w części o tym, jak wygląda mirra.
Nie zawsze. W liturgii mirrę pali się zwykle razem z olibanum, czasem z dodatkiem innych wonności, więc kadzidło kościelne bywa mieszanką. Czysta mirra to same grudki żywicy Commiphora. Jeśli opis produktu mówi tylko „mirra kościelna”, sprawdź skład: mieszanka powinna wymieniać wszystkie żywice, z których powstała.
Nie, choć nazwy brzmią podobnie. Miro, po grecku myron, to w Kościołach prawosławnych krzyżmo: konsekrowany olej z oliwy i aromatycznego balsamu, używany między innymi przy chrzcie i bierzmowaniu. Mirra bywa jedną z wonności dodawanych do tego oleju, ale samo miro jest olejem, a nie żywicą.
Jako aromat w gotowej żywności tak, o czym piszę w części o dzisiejszym użyciu mirry. Nie znaczy to jednak, że grudki do kadzielnicy nadają się do jedzenia, bo nie wiadomo, jak je przechowywano i czym są zanieczyszczone. Olejku eterycznego z mirry nie stosuje się doustnie.
Źródła
- Hanuš L.O., Řezanka T., Dembitsky V.M., Moussaieff A. (2005). „Myrrh - Commiphora chemistry.” Biomedical Papers 149(1): 3-28. doi:10.5507/bp.2005.001
- Wikipedia: Commiphora myrrha (dostęp 6.11.2026)
- Wikipedia: Myrrh (dostęp 6.11.2026)
- Laboratorium Zielarza: „Mirra - Myrrha - Gumożywica” (opis surowca wg Farmakopei Polskiej II)
- Apteka CUD: „Balsamowiec mirra - właściwości, skład i zastosowanie” (bezpieczeństwo i przechowywanie)
- Wikipedia: Balsamowiec mirra (dostęp 6.11.2026)
- Wikipedia: Mirra (dostęp 6.11.2026), za: Z. Włodarczyk, „Rośliny biblijne. Leksykon”, Instytut Botaniki PAN, 2011
- Batiha G.E. i wsp. (2023). „Commiphora myrrh: a phytochemical and pharmacological update.” Naunyn-Schmiedeberg's Archives of Pharmacology 396(3): 405-420. PMC9672555
- Wikipedia: Myrrha (dostęp 6.11.2026), mit w „Metamorfozach” Owidiusza
- Fragrantica: nuta Myrrh, opis zapachu i perfumy z mirrą (dostęp 6.11.2026)
- Fragrantica: nuta Olibanum (Frankincense), opis zapachu (dostęp 6.11.2026)
- Wikipedia: Frankincense (dostęp 6.11.2026)
- Cerutti-Delasalle C. i wsp. (2016). „The (+)-cis- and (+)-trans-Olibanic Acids: Key Odorants of Frankincense.” Angewandte Chemie International Edition 55(44): 13719-13723
- Wikipedia: Biblical Magi, sekcja o trzech darach (dostęp 6.11.2026)
- Fragrantica: nuta Opoponax, opis zapachu (dostęp 6.11.2026)
- Wikipedia: Opopanax (perfumery) (dostęp 6.11.2026), za: Thulin M., Claeson P. (1991), Economic Botany 45(4)
- Bouville A.S. i wsp. (2019). „Forgotten Perfumery Plants - Part I: Balm of Judea.” Chemistry & Biodiversity 16(12): e1900506
- Księga Wyjścia 30,23, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
- Wikipedia: Land of Punt (dostęp 6.11.2026)
- Pieśń nad Pieśniami 1,13 wraz z przypisem, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
- Ewangelia według św. Mateusza 2,11, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
- Ewangelia według św. Jana 19,39, Biblia Tysiąclecia (biblia.deon.pl)
- Orygenes, „Przeciw Celsusowi” I,60 (przekład angielski, New Advent)
- Wikipedia: Krzyżmo (dostęp 6.11.2026)
- European Medicines Agency: Myrrha, podsumowanie oceny HMPC
Opracowanie ma charakter informacyjny i nie zawiera zaleceń leczniczych.
Ostatnia aktualizacja
Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Marta Lis
Założycielka UrbanNote
Przychodzi ze świata beauty i kosmetyków, od lat otacza się pięknymi zapachami. Pisze o świecach, kompozycjach zapachowych i rzemiośle, które za nimi stoi - szuka słów dla tego, co czujesz, zanim zdążysz nazwać.
Wszystkie artykuły

