Przejdź do treści

Wosk sojowy - co to jest, jak powstaje i jak go wybrać

Płatki wosku sojowego rozsypane na drewnianej desce w ciepłym świetle z okna
Zielone strąki soi obok ceramicznej miseczki z płatkami wosku sojowego na lnianej serwetce
Zapalona świeca sojowa Piernikowy Toruń 350 g w bursztynowym słoiku z dwoma knotami
3

przygotował Mateusz Lis··11 min czytania

Wosk sojowy to olej z nasion soi utwardzony wodorem. W temperaturze pokojowej jest kremowym ciałem stałym, a wosk do świec w pojemnikach topi się zwykle w ok. 45-54°C, przyjmuje 6-10% olejku zapachowego i dojrzewa w świecy do dwóch tygodni. Jeśli zamiast robić świecę szukasz gotowej, nasze świece z wosku sojowego wylewamy ręcznie w Warszawie ze 100% wosku sojowego, z bawełnianym knotem.

Co to jest wosk sojowy?

Wosk sojowy to uwodorniony olej sojowy, czyli mieszanina triglicerydów: cząsteczek glicerolu z trzema resztami kwasów tłuszczowych. Wodór nasyca część wiązań podwójnych, więc płynny olej twardnieje w kremową masę. Wosk do świec w pojemnikach jest uwodorniony tylko częściowo, dlatego pozostaje miękki i topi się nisko.

Chemicznie bliżej mu do utwardzonych tłuszczów spożywczych niż do wosku pszczelego, a karta NatureWax C3 wprost deklaruje jakość spożywczą. Wosk pszczeli składa się głównie z estrów kwasów tłuszczowych i długołańcuchowych alkoholi, a nie z triglicerydów (Beeswax).

Jak powstaje wosk sojowy?

Wosk sojowy powstaje w czterech krokach: z nasion soi pozyskuje się olej, olej się oczyszcza, potem uwodornia w reaktorze z katalizatorem niklowym, a na końcu odfiltrowuje katalizator i formuje płatki. Stopień uwodornienia, czyli twardość wosku, producent ustawia czasem reakcji i sprawdza liczbą jodową.

  1. Olej z nasion. Nasiona soi (Glycine max) zawierają ok. 20% oleju i 40% białka (University of Arkansas). Olej oddziela się od reszty nasion.
  2. Rafinacja. Surowy olej oczyszcza się ze śluzów, wolnych kwasów tłuszczowych, barwników i zapachu. Efekt to jasny, neutralny olej, taki jak spożywczy.
  3. Uwodornienie. Olej miesza się z wodorem pod ciśnieniem, w podwyższonej temperaturze, z katalizatorem niklowym. Przykład z patentu na częściowe uwodornienie oleju sojowego: 125-175°C, nadciśnienie wodoru 0,5-10 kg/cm² i 0,01-0,75% niklu w stosunku do masy oleju (US 4,188,333).
  4. Filtracja i płatki. Katalizator odfiltrowuje się, a gotowy wosk zestala w płatki, granulki albo bryłki.
Zielone strąki soi obok ceramicznej miseczki z płatkami wosku sojowego na lnianej serwetce
Od strąka do płatka: po drodze pozyskanie oleju, rafinacja i uwodornienie

Co zmienia uwodornienie?

Olej sojowy według normy Codex ma taki skład kwasów tłuszczowych:

Kwas tłuszczowy Wiązania podwójne Udział w oleju sojowym
Linolowy (C18:2)248-59%
Oleinowy (C18:1)117-30%
Palmitynowy (C16:0)08-13,5%
Linolenowy (C18:3)34,5-11%
Stearynowy (C18:0)02-5,4%

Miarą nienasycenia jest liczba jodowa. Olej sojowy ma 124-139 (Codex), a gotowe woski do pojemników już tylko 50-56 (NatureWax C3) albo 55-65 (4640 Golden Wax firmy British Wax Refining), według kart technicznych producentów. Uwodornienie zamienia więc ponad połowę wiązań podwójnych w pojedyncze. Proste, nasycone łańcuchy układają się ciasno jeden przy drugim i dlatego tłuszcz krzepnie.

Wosk sojowy do świec to wynalazek stosunkowo młody. Jeden z pierwszych patentów na świecę z lipidów roślinnych zgłosił w 1998 roku Bernard Y. Tao (Indiana Soybean Board). Urząd udzielił go w 2001 roku (US 6,284,007).

Jakie parametry ma wosk sojowy do świec?

Najważniejsze parametry wosku sojowego to temperatura topnienia (albo kropli), maksymalna ilość olejku, temperatury dodania olejku i zalewania, zalecana seria knota i czas dojrzewania. Każdy gatunek ma je inne, dlatego zawsze pracuj według karty technicznej konkretnego wosku. Tak wyglądają popularne woski w danych producentów i dystrybutorów:

Wosk Przeznaczenie Topnienie / kropla Liczba jodowa Co jeszcze podaje producent
4640 Golden Wax (British Wax Refining)pojemniki45-48°C (kropla)55-65wolne kwasy tłuszczowe do 0,5%
Golden Brands 415pojemniki49,4°Cbrak danychczysta soja bez dodatków, knoty CD i ECO, skłonna do kraterów na powierzchni
NatureWax C3pojemniki51-54°C (kropla)50-56jakość spożywcza w karcie
AAK 464pojemnikinie podanonie podanoolejek 6-10%, dodanie olejku 85°C, zalewanie ok. 57°C, dojrzewanie 2 tygodnie
Pillar Soy BW-921świece wolnostojące, woski do kominka57,2°Cnie podano100% oleju sojowego z dodatkami na bazie soi, zalewanie 76,7°C, knoty LX

Temperatura kropli (drop point) i temperatura topnienia to dwa różne pomiary, więc porównuj tylko wartości tej samej metody. Wniosek z tabeli jest prosty: woski do pojemników mieszczą się w ok. 45-54°C, a twardszy wosk do form topi się o kilka stopni wyżej. Nazwa gatunku mówi więcej niż napis „wosk sojowy” na worku, ale czytaj ją w całości: podobne numery u różnych producentów oznaczają różne woski, np. 4640 Golden Wax z Wielkiej Brytanii to inny produkt niż AAK 464.

Do czego służy wosk sojowy? Rodzaje

Wosk sojowy służy przede wszystkim do świec zalewanych w naczyniach: słoikach, szkle, ceramice i puszkach. Twardsze gatunki z dodatkami nadają się do świec wolnostojących i do wosków zapachowych do kominka, a osobne gatunki kosmetyczne do świec do masażu. Rodzaj poznasz po opisie producenta: container (do pojemników) albo pillar (do form).

  • Do pojemników (container). Miękki, przylega do szkła, topi się nisko. Tak pracuje większość świec zapachowych w słoikach.
  • Do świec wolnostojących (pillar). Twardszy, łatwiej wychodzi z formy i trzyma kształt. Przykład z tabeli to BW-921, który producent poleca też do wosków do kominka.
  • Kosmetyczny (do świec do masażu). Sprzedawany osobno, z dokumentacją kosmetyczną. Jeśli świeca ma dotykać skóry, kupuj tylko wosk, który ma takie przeznaczenie wpisane w karcie, i olejek dopuszczony do kosmetyków, a nie do świec.
  • Mieszanki. W sprzedaży są też mieszanki soi z parafiną (np. IGI 6028 Paraffin Soy Pillar Blend) i z woskiem kokosowym. Jeśli zależy Ci na świecy wyłącznie sojowej, sprawdź w karcie skład, a nie tylko nazwę.

Czym wosk sojowy różni się od parafiny i wosku pszczelego?

Wosk sojowy pochodzi z rośliny, parafina z ropy naftowej, a wosk pszczeli od pszczół. W badaniu laboratoryjnym (opisanym niżej) świece sojowe paliły się znacznie wolniej niż parafinowe i dawały mało albo wcale sadzy, podobnie jak pszczele. Soja topi się najniżej z tej trójki, dlatego najlepiej sprawdza się w naczyniach.

Cecha Sojowy Parafina Pszczeli
Pochodzenieolej z nasion soiropa naftowapszczoły
Budowa chemicznatriglicerydywęglowodory (20-40 atomów węgla)głównie estry
Topnienieok. 45-57°C (zależnie od gatunku)zwykle 46-68°C62-64°C
Sadza (Rezaei i in., 2002)mało albo wcaleznaczna ilośćpodobnie jak soja
Tempo spalaniaznacznie wolniejsze niż parafinynajszybszepodobne do soi
Wegańskitaktaknie

Szczegółowe porównania znajdziesz we wpisach świece sojowe czy parafinowe oraz wosk sojowy czy pszczeli. Moja opinia jako osoby, która odpowiada u nas za skład: przy świecy zapachowej w słoiku soja daje najmniej problemów, bo topi się nisko i przyjmuje dużo olejku.

Co wydziela wosk sojowy podczas palenia?

Najczęściej cytowane badanie to Rezaei, Wang i Johnson (2002). Świece z uwodornionego oleju sojowego dawały mało albo wcale sadzy, paliły się znacznie wolniej niż parafinowe i potrzebowały mniej powietrza. Formaldehyd w ilościach mierzalnych wykryto w dymie świec parafinowych, a przy sojowych i pszczelich wynik był zbliżony do próby kontrolnej albo nieco wyższy.

To jedno badanie z trzema rodzajami świec, więc nie wyciągaj z niego wniosków szerszych niż ono samo. W praktyce o tym, czy świeca kopci, decydują też długość knota, przeciąg i olejek. Przyczyny i poprawki opisujemy w tekście dlaczego świeca kopci, a szerzej o emisjach ze świec w artykule czy świece zapachowe są szkodliwe.

Jak wybrać wosk sojowy do świec?

Wybierz wosk do rodzaju świecy, a nie po nazwie: do słoików gatunek do pojemników (container), do form twardszy (pillar). Przed zakupem poproś o kartę techniczną i kartę charakterystyki. Z karty technicznej spiszesz temperaturę topnienia, maksymalną ilość olejku, temperatury pracy i zalecaną serię knota.

Lista kontrolna przed zakupem:

  • Przeznaczenie: pojemniki, świece wolnostojące czy woski do kominka.
  • Skład: 100% soja czy mieszanka z parafiną albo kokosem. Dodatki roślinne zmieniają zachowanie wosku, parafina zmienia też opis świecy.
  • Temperatura topnienia albo kropli i metoda pomiaru.
  • Maksymalna ilość olejku w procentach masy wosku.
  • Temperatura dodania olejku i zalewania.
  • Zalecana seria knota, np. CD i ECO dla Golden Brands 415. Jak dobrać knot do średnicy naczynia, opisujemy w poradniku o knotach do świec.
  • Czas dojrzewania zalecany przez producenta.
  • Pochodzenie soi, jeśli ma dla Ciebie znaczenie: część dostawców deklaruje soję niemodyfikowaną genetycznie.

Na start kup 1 kg jednego gatunku i zrób na nim kilka próbnych świec, zamiast porównywać od razu trzy woski. Cały proces krok po kroku opisuje poradnik jak zrobić świecę sojową, a dobór olejku i jego ilość wpis o olejkach zapachowych do świec.

Ile świec wyjdzie z 1 kg wosku sojowego?

To zależy od wielkości świecy i ilości olejku. Licz masą, nie objętością: masa wosku na świecę = masa wypełnienia : (1 + procent olejku). Przy 8% olejku świeca o masie 190 g potrzebuje ok. 176 g wosku i 14 g olejku, więc z 1 kg wosku wyjdzie 5 takich świec i trochę zapasu.

Masa wypełnienia świecy Wosk na świecę (8% olejku) Olejek na świecę Świec z 1 kg wosku
120 g111 g9 g8 (9 bez żadnych strat)
190 g176 g14 g5
350 g324 g26 g3

Jeśli znasz tylko pojemność słoika w mililitrach, napełnij go wodą do linii zalewania i zważ wodę. Olej sojowy waży 0,919-0,925 g na mililitr w 20°C (Codex), stopiony wosk jest nieco lżejszy, więc przyjmij ok. 0,9 g wypełnienia na mililitr i sprawdź wynik na jednym słoiku. Przykład: słoik 200 ml do linii zalewania to ok. 180 g wypełnienia, czyli 167 g wosku i 13 g olejku przy 8%. Dolicz trochę zapasu na resztki w dzbanku i ewentualne dolewki.

Zapalona świeca sojowa Piernikowy Toruń 350 g w bursztynowym słoiku z dwoma knotami
Świeca 350 g w słoiku o średnicy 9 cm pali się na dwóch bawełnianych knotach

Jak pracować z woskiem sojowym i czego unikać?

Topić w kąpieli wodnej albo w topielniku, olejek dodać w temperaturze z karty (dla AAK 464 to 85°C), zalewać w temperaturze zalewania (dla 464 ok. 57°C), a świecę zostawić do dojrzewania. CandleScience uważa dwa tygodnie dojrzewania za optymalne dla 464. Najczęstsze kłopoty wynikają z temperatur i zbyt szybkiego stygnięcia.

Co się stanie, gdy przegrzejesz wosk sojowy? Może się przypalić, dlatego CandleScience zaleca kąpiel wodną albo topielnik zamiast bezpośredniego ognia. W jego poradniku napraw najwyższe temperatury pojawiają się w dwóch sytuacjach: przy trzaskach od uwięzionego powietrza zaleca podgrzanie wosku do 88-93°C, a przy wilgoci i grudkach przytrzymanie go w 85-93°C przez 5-10 minut. Ja traktuję 93°C jako górną granicę.

Objaw Przyczyna Co zrobić
Biały nalot na powierzchnidrobne kryształy rosnące na naturalnym woskuto cecha wosku, nie wada. Więcej w tekście o białym nalocie na świecy
Mokre plamy przy szklewosk kurczy się i odchodzi od szkła, bo stygnie nierównoogrzej słoiki do ok. 38°C przed zalaniem, stawiaj świece co ok. 10 cm
Nierówna, chropowata powierzchniapowietrze uciekające z wosku przy stygnięciuzmień temperaturę zalewania o ok. 3°C, wygładź opalarką na niskiej mocy albo dolej ok. 3 mm wosku
Żółknięcie woskuolejki z dużą ilością waniliny, część cytrusów, słońcetrzymaj świece z dala od słońca, przy waniliowych kompozycjach przyjmij kremowy odcień

Kiedy świeca jest gotowa, przy pierwszym paleniu pozwól, by kałuża wosku sięgnęła ścianek naczynia. Dlaczego to ważne, wyjaśniamy w tekstach tunelowanie świecy i jak palić świecę sojową. Rozlany wosk usuniesz sposobami z poradnika jak usunąć wosk.

Soja, GMO i wylesianie: co warto wiedzieć?

W USA 96% powierzchni upraw soi w 2024 i 2025 roku zajmowały odmiany zmodyfikowane genetycznie, odporne na herbicydy (USDA ERS). Jeśli to dla Ciebie ważne, szukaj wosku z deklaracją soi niemodyfikowanej genetycznie. Z samego wyglądu ani zapachu wosku nie da się tego ocenić, więc liczy się tylko dokument od producenta.

Drugi temat to uprawy w Amazonii. W lipcu 2006 roku brazylijskie zrzeszenia przetwórców i eksporterów soi ogłosiły moratorium na zakup soi z nowo wylesionych terenów Amazonii, początkowo na dwa lata (Reuters).

Z tych faktów nie wynika ani to, że każdy wosk sojowy jest problemem, ani to, że żaden nie jest. Jedyną rzetelną odpowiedzią dla konkretnego worka wosku jest deklaracja jego producenta.

Wosk sojowy w naszych świecach

Wszystkie nasze świece wylewamy ręcznie w Warszawie ze 100% wosku sojowego, z bawełnianym knotem, w bursztynowym szkle. Mają trzy wielkości: 120 g i 190 g z jednym knotem oraz 350 g z dwoma. Zapachy znajdziesz w kolekcji naturalne świece sojowe, a przykład kompozycji to Piernikowy Toruń: piernik i cytryna, cynamon z goździkami, na końcu wanilia i ciasteczko.

Najczęściej zadawane pytania

To olej z nasion soi utwardzony wodorem, czyli mieszanina triglicerydów, w której część wiązań podwójnych nasycono. Chemicznie to tłuszcz roślinny, a nie wosk jak pszczeli czy parafina. W temperaturze pokojowej jest kremowy i miękki, a wersje do świec w pojemnikach topią się zwykle w ok. 45-54°C.

Z oleju sojowego. Nasiona soi zawierają ok. 20% oleju. Olej się oczyszcza, a potem uwodornia: miesza z wodorem pod ciśnieniem, w temperaturze ok. 125-175°C, z katalizatorem niklowym. Na koniec katalizator się odfiltrowuje, a wosk formuje w płatki. Twardość zależy od tego, jak głęboko olej uwodorniono.

Zależy od gatunku. Woski do pojemników mają w kartach technicznych ok. 45-54°C, np. 4640 Golden Wax 45-48°C, Golden Brands 415 49,4°C, NatureWax C3 51-54°C. Twardsze woski do świec wolnostojących topią się wyżej, np. BW-921 w 57,2°C. Dokładną wartość dla swojego wosku sprawdź zawsze w karcie producenta.

Zwykle 6-10% masy wosku. Dla popularnego wosku AAK 464 CandleScience zaleca start od 6% i maksimum 10%. Przy 8% na 200 g wosku dajesz 16 g olejku. Olejek dodaj w temperaturze z karty wosku, dla 464 to 85°C, a maksimum sprawdź też w certyfikacie IFRA olejku.

Przy 8% olejku i z zapasem na straty: 8-9 świec po 120 g, 5 po 190 g albo 3 po 350 g. Wosk na jedną świecę liczysz tak: masa wypełnienia podzielona przez 1,08. Jeśli znasz tylko pojemność słoika, przyjmij ok. 0,9 g wosku na mililitr i sprawdź na jednym słoiku, zanim zalejesz całą partię.

Wosk może się przypalić. Dlatego CandleScience zaleca topienie w kąpieli wodnej albo w topielniku, a nie bezpośrednio na ogniu. W poradniku napraw tego dostawcy najwyższe są 88-93°C przy trzaskach od uwięzionego powietrza oraz 85-93°C przez 5-10 minut przy wilgoci i grudkach. Na co dzień trzymaj się temperatur z karty technicznej wosku.

Zwykłe świece to najczęściej parafina, czyli węglowodory z ropy naftowej, a wosk sojowy to triglicerydy z oleju roślinnego. W badaniu Rezaei i in. (2002) świece sojowe paliły się znacznie wolniej niż parafinowe i dawały mało albo wcale sadzy. Wosk sojowy topi się niżej, dlatego najczęściej trafia do świec w pojemnikach.

W badaniu Rezaei, Wanga i Johnsona (2002) świece sojowe dawały mało albo wcale sadzy. Formaldehyd w mierzalnych ilościach wykryto w dymie świec parafinowych, a przy sojowych wynik był zbliżony do próby kontrolnej albo nieco wyższy. To jedno badanie, a kopcenie zależy też od długości knota, przeciągu i olejku.

Zwykle do dwóch tygodni. Dla wosku AAK 464 CandleScience uznaje dwa tygodnie za optymalny czas dojrzewania. Pierwsze próbne zapalenie rób dopiero po tym czasie, bo wtedy ocenisz zapach rzetelnie. Przechowuj świece przykryte, z dala od słońca, i zapisz na każdej datę zalania.

Tak, jest w całości roślinny, w przeciwieństwie do wosku pszczelego. Co do GMO: w USA w 2024 i 2025 roku 96% powierzchni upraw soi zajmowały odmiany zmodyfikowane genetycznie (USDA ERS). Jeśli to dla Ciebie ważne, wybierz wosk z deklaracją producenta o soi niemodyfikowanej genetycznie.

W sklepach z materiałami do świec, które przy każdym wosku podają kartę techniczną i kartę charakterystyki. Sprawdź przeznaczenie (pojemniki czy formy), skład (100% soja czy mieszanka z parafiną), temperaturę topnienia, maksymalną ilość olejku i zalecaną serię knota. Na start kup 1 kg jednego gatunku i zrób kilka próbnych świec.

Źródła

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Mateusz Lis

Mateusz Lis

Współzałożyciel UrbanNote

Współzałożyciel UrbanNote, odpowiada za produkcję i skład: receptury wosków, dobór olejków eterycznych i kontrolę jakości. Pisze o nauce stojącej za zapachem - od składu chemicznego po fizykę spalania.

Wszystkie artykuły