Przejdź do treści

Wosk sojowy czy pszczeli - co lepsze do świec?

Dwie ceramiczne miseczki na lnianej serwetce: białe płatki wosku sojowego i żółte granulki wosku pszczelego, obok okno i suszone kwiaty
Kremowe płatki wosku sojowego rozsypane na starej drewnianej desce przy oknie
Arkusze żółtej węzy z wzorem sześciokątnych komórek i bryłki wosku pszczelego na kamieniu w słońcu
Blok żółtego wosku pszczelego i półprzezroczysty blok parafiny na drewnianym stole, obok dłoń z miseczką kawałków obu wosków
4

przygotował Mateusz Lis··15 min czytania

Wosk sojowy czy pszczeli? Do świecy zapachowej w szklanym naczyniu lepiej nadaje się wosk sojowy: topi się niżej i przyjmuje więcej olejku. Wosk pszczeli jest twardszy, a jego miodowy zapach konkuruje z dodaną kompozycją, więc lepiej służy świecom wolnostojącym, zwijanym z arkuszy węzy i takim, które mają pachnieć samym woskiem.

Wosku pszczelego nie używamy: nasze świece sojowe to w całości soja, którą wylewamy ręcznie w Warszawie. Nie jestem więc stroną neutralną. Dlatego przy każdej liczbie podaję źródło, a obiegowe opinie o obu woskach sprawdzam w badaniach, nie w opisach sklepów.

Jakie są różnice między woskiem sojowym a pszczelim?

Przede wszystkim temperaturą topnienia, twardością i zapachem. Popularne woski sojowe do słoików mają temperaturę topnienia ok. 45-52°C, wosk pszczeli 62-65°C[1][2]. Soja jest miękka i znosi do 10% olejku zapachowego[1], a wosk pszczeli jest twardy i pachnie miodem, więc jeden z dostawców zaleca mu tylko 3-6% olejku[3].

Różne gatunki wosku sojowego mają różne parametry, więc liczby w tabeli traktuj jako przykłady z kart konkretnych wosków. Skład i temperaturę topnienia wosku pszczelego podaję głównie za oceną ekspertów FAO i WHO, którzy opisali go jako dodatek do żywności.

CechaWosk sojowyWosk pszczeli
Pochodzenieolej z nasion soi utwardzony wodorem[4]wydzielina gruczołów woskowych pszczoły miodnej[5]
Składtłuszcz roślinny, w którym część kwasów tłuszczowych zmieniono w nasycone[4]głównie estry (ok. 50-70%), do tego węglowodory i wolne kwasy tłuszczowe[2]
Temperatura topnieniaok. 45-48°C (Golden Brands 464), 48-52°C (Golden Brands 444)[1]62-65°C[2]; powyżej 85°C ciemnieje[5]
Twardość i zastosowaniemiękki, do słoików i podgrzewaczy; do świec wolnostojących osobne gatunki o wyższej temperaturze topnienia, ok. 55-57°C[1]twardy; nadaje się do świec wolnostojących i naczyń, ale trudniej dobrać mu knot[1]
Zapach woskudostawca nie zgłasza, by zapach wosku konkurował z olejkiem[3]miodowy, w wosku bielonym słabszy[2]
Olejek zapachowytypowo 6-10%[3], w gatunku 464 do 10%[1]3-6%, bo zapach miodu konkuruje z dodanym[3]; CandleScience nie podaje limitu[1]
Nalotfrosting, czyli kryształy tłuszczu[6]wykwit składników o niższej temperaturze topnienia[7]
Pochodzenie roślinne czy zwierzęceroślinne[4]zwierzęce[5]

Najwięcej praktycznych skutków ma twardość. CandleScience, który sprzedaje oba woski, zaznacza, że wysoka temperatura topnienia i twardość wosku pszczelego utrudniają dobór knota, i nie poleca go osobom robiącym pierwszą świecę[1]. Zwykłe woski sojowe ta sama firma przeznacza do naczyń i podgrzewaczy, a do świec wolnostojących sprzedaje osobne gatunki sojowe o wyższej temperaturze topnienia[1].

Wosk sojowy czy pszczeli: który wybrać do świecy?

To zależy od tego, co świeca ma robić. Gdy ma pachnieć kompozycją i stać w słoiku, rozsądniejszy jest wosk sojowy, bo przyjmuje więcej olejku. Gdy ma stać bez naczynia, długo trzymać kształt albo pachnieć tylko miodem, lepiej sprawdzi się wosk pszczeli. Tabela niżej zestawia najczęstsze sytuacje.

SytuacjaWybierzDlaczego
Świeca zapachowa w słoikuwosk sojowydo 10% olejku, gatunki przeznaczone do naczyń[1]
Świeca bez dodanego zapachuwosk pszczeliwłasny zapach miodu[2]; więcej o takich świecach w tekście o świecach bezzapachowych
Świeca wolnostojąca albo stożkowawosk pszczeli albo sojowy wosk do świec wolnostojącychtwardość i wyższa temperatura topnienia[1]
Pierwsza świeca zrobiona w domuwosk sojowydostawca odradza wosk pszczeli na początek[1]
Bez produktów odzwierzęcychwosk sojowywosk pszczeli wytwarzają pszczoły[5]
Świeca liturgicznawosk pszczelitradycyjnie przepisywany do paschału[5]

Moim zdaniem rozstrzyga jedno pytanie: czy świeca ma pachnieć kompozycją, czy woskiem. Nasze naturalne świece sojowe mają pachnieć kompozycją z nutami głowy, serca i bazy, dlatego wylewamy je z soi. Gdybym szukał gładkiej, wysokiej świecy bez zapachu na świąteczny stół, wybrałbym wosk pszczeli.

Który wosk lepiej trzyma zapach?

Do kompozycji zapachowej lepiej nadaje się wosk sojowy, bo przyjmuje więcej olejku: NorthWood zaleca dla soi 6-10%, a dla wosku pszczelego 3-6%[3]. Wosk pszczeli pachnie za to sam, miodem, który według tego dostawcy konkuruje z dodaną kompozycją[3]. Pomiaru, która świeca mocniej pachnie w pokoju, nie znalazłem.

CandleScience nie podaje dla wosku pszczelego limitu olejku i proponuje łączyć żółty wosk z olejkami eterycznymi[1]. Za miodowy zapach odpowiadają lotne związki wytwarzane przez pszczoły. Mniej więcej połowę związków tlenowych w tym bukiecie stanowi dekanal[2]. W wosku bielonym zapach słabnie[2], ale twardość zostaje, więc i biały wosk pszczeli wymaga starannego doboru knota[1].

Więcej olejku nie oznacza jednak automatycznie mocniejszego zapachu w pokoju. Amerykańskie stowarzyszenie producentów świec przypomina, że każda świeca ma górną granicę olejku, powyżej której przestaje palić się czysto i prawidłowo[8]. Jak dobiera się sam olejek, opisuje tekst o olejkach zapachowych do świec.

Który wosk pali się dłużej i kopci mniej?

Pomiaru czasu palenia obu wosków w świecach tej samej masy nie znalazłem. W badaniu współfinansowanym przez organizację promującą soję świece sojowe kopciły mało albo wcale i paliły się podobnie jak pszczele[9][10]. W pomiarze University of Maryland wosk pszczeli, jak parafina, łatwo kopcił przy za długim płomieniu; soi nie badano[11]. Dużo zależy od knota.

W badaniu K. Rezaei, T. Wanga i L. A. Johnsona z 2002 roku świece parafinowe dawały dużo sadzy, a sojowe mało albo wcale. Soja spalała się wyraźnie wolniej od parafiny i zużywała mniej powietrza, a autorzy ocenili, że pali się podobnie jak wosk pszczeli. Formaldehyd w dymie świec sojowych i pszczelich był zbliżony do próby kontrolnej albo nieznacznie ją przekraczał[9]. Badania finansowała m.in. organizacja promująca soję z Iowa (Iowa Soybean Promotion Board). Kierujący nimi naukowiec mówił, że miały dostarczyć danych na poparcie twierdzeń lokalnego producenta świec sojowych, którym brakowało naukowego oparcia[10].

Zespół z University of Maryland zmierzył w 2009 roku punkt dymienia 14 wosków, czyli wysokość płomienia, przy której zaczyna on kopcić. Wosk pszczeli i parafina miały jedne z najniższych punktów dymienia, a kwas stearynowy jeden z najwyższych; wosku sojowego w tym badaniu nie było. Żaden wosk nie kopcił, gdy knot był krótszy niż 5,9 mm, a grubszy knot trzeba było przycinać krócej[11].

Te wyniki się nie wykluczają. Dobrze zrobiona świeca z przyciętym knotem prawie nie dymi, a punkt dymienia pokazuje, jak łatwo przekroczyć tę granicę. National Candle Association uważa, że wszystkie dobre jakościowo woski palą się czysto, a o sadzy decydują głównie długość knota i ruch powietrza wokół płomienia[8]. Przyczyny kopcenia opisuje poradnik dlaczego świeca kopci, a przycinanie tekst o nożyczkach do knota.

Często czytam, że świece z wosku pszczelego palą się najdłużej ze wszystkich. Być może, ale wiarygodnego pomiaru w godzinach dla świec tej samej masy i z dobranymi knotami nie znalazłem. Nasze świece sojowe palą się ok. 40 godzin, gdy mają 190 g i jeden knot, i do 70 godzin przy 350 g i dwóch knotach, ale to dane naszego słoika, a nie porównanie wosków.

Czy świeca z wosku pszczelego oczyszcza powietrze?

Dowodów na to brak. Sprzedawcy piszą, że płonący wosk pszczeli wytwarza jony ujemne, które strącają kurz i zarodniki pleśni[12]. Delphine Farmer, profesor chemii atmosfery z Colorado State University, mówi, że w literaturze naukowej nie ma dowodów na takie jony, a świece z wosku pszczelego nazywa źródłem zanieczyszczeń, nie oczyszczaczem[13].

Mit zwykle brzmi podobnie. Chiński producent sprzętu pszczelarskiego HonestBee pisze, że jony ujemne z płomienia neutralizują zanieczyszczenia, zapachy i zarodniki pleśni, a palenie świecy ma przynieść ulgę alergikom. Nie podaje przy tym ani jednego badania[12]. Chemik Nathan T. Allen wyjaśnia w tym samym tekście co prof. Farmer, że spalanie przebiega przez rodniki, które nie są jonami, a wosk pszczeli spala się do dwutlenku węgla i wody jak każde paliwo. Prof. Farmer uważa wydzielanie jonów ujemnych w istotnej ilości za bardzo mało prawdopodobne w przypadku jakiejkolwiek świecy, a według autorki tekstu dodaje, że świece z wosku pszczelego, jak wszystkie inne, wydzielają sadzę, cząstki stałe i tlenki azotu[13]. Dotyczy to również świec sojowych, w tym naszych: żadna płonąca świeca nie oczyszcza powietrza.

Pomiarów samego wosku pszczelego jest niewiele. W badaniu świec kościelnych z parafiny i wosku pszczelego z 1999 roku najwięcej masy cząstek powstawało po zgaszeniu, gdy knot się tlił, a część związków w dymie stanowiły niezmienione składniki wosku, które po prostu odparowały[14]. W pomiarach z 2021 roku, w których porównano cztery woski, wosku pszczelego w ogóle nie było: badano palmowy, parafinę, sojowy i stearynę. Soja nie miała tam przewagi: bez dodatku zapachu wszystkie cztery woski zachowywały się pod względem emisji bardzo podobnie[15].

Nie twierdzę więc, że któraś z tych świec jest lepsza dla zdrowia, bo takich badań nie znalazłem. Badania o świecach i powietrzu w domu zebrał poradnik czy świece zapachowe są szkodliwe.

Czy świece sojowe i pszczele pokrywają się nalotem?

Tak, choć z różnych powodów. Na wosku sojowym rosną z czasem drobne kryształy tłuszczu, nazywane z angielska frostingiem, a sprzedawcy wosku twierdzą, że zmieniają one wygląd, nie palenie i zapach[6]. Na wosku pszczelim pojawia się wykwit: składniki o niższej temperaturze topnienia wędrują na powierzchnię i tam krystalizują[7].

Według pszczelarki Rusty Burlew biały wykwit na wosku pszczelim znika w temperaturze ok. 39°C i pachnie woskiem, podczas gdy pleśń pachnie stęchlizną. Wolno studzony wosk zakwita szybciej, w ciągu kilku miesięcy, a gwałtownie schłodzony nieraz dopiero po roku[7]. Po czym poznać nalot, czym różni się od mokrych plam i pleśni i jak go zdjąć z tafli, wyjaśnia poradnik o białym nalocie na świecy.

Czy wosk sojowy i pszczeli można ze sobą mieszać?

Tak, oba woski po stopieniu dają się połączyć i część osób robiących świece tak robi. W poradniku Garden Therapy Stephanie Rose łączy do świec w słoikach 75% wosku sojowego z 25% pszczelego i zaznacza, że im więcej wosku pszczelego, tym bardziej miodowy kolor i zapach świecy[16].

Mieszanka dziedziczy cechy obu składników. Wosk pszczeli wnosi twardość, a z nią trudniejszy dobór knota[1], oraz zapach miodu, który konkuruje z olejkiem[3]. Taka świeca przestaje też być w całości roślinna. W sieci krąży teza, że domieszka wosku pszczelego chroni soję przed białym nalotem; źródła, które by to potwierdzało, nie znalazłem. Jeśli chcesz mieszać, zacznij od kilku małych świec próbnych i zapisuj proporcje, temperatury i rodzaj knota. Podstawy pracy z soją opisuje poradnik jak zrobić świecę sojową.

Z czego powstaje wosk sojowy, a z czego pszczeli?

Wosk sojowy powstaje z oleju sojowego, który utwardza się wodorem: uwodornienie zamienia część nienasyconych kwasów tłuszczowych w nasycone, dzięki czemu olej w temperaturze pokojowej jest stały[4]. Wosk pszczeli wydzielają robotnice z ośmiu gruczołów na spodniej stronie odwłoka i budują z niego plastry[5]. Do handlu trafia po odwirowaniu miodu i przetopieniu plastrów[2].

Kremowe płatki wosku sojowego rozsypane na starej drewnianej desce przy oknie
Wosk sojowy w płatkach: utwardzony olej roślinny.

Wosk pszczeli ma znacznie bardziej złożony skład. Według ekspertów FAO i WHO ok. 35-45% stanowią w nim monoestry kwasów tłuszczowych i długołańcuchowych alkoholi, 15-27% estry złożone, 12-16% węglowodory, 12-14% wolne kwasy tłuszczowe, a ok. 1% wolne alkohole. Proporcje zmieniają się z podgatunkiem pszczół, wiekiem wosku i klimatem, ale zestaw związków pozostaje ten sam[2].

Pszczoły płacą za wosk miodem. Ile go zużywają na kilogram wosku, dokładnie nie ustalono; w doświadczeniu z 1946 roku wyszło od 6,66 do 8,80 kg[5]. Żółty wosk jest na zimno lekko kruchy, a jego barwa zależy od roślin, z których pszczoły zbierały nektar i pyłek. Biały wosk powstaje przez wybielenie, np. nadtlenkiem wodoru albo słońcem[2].

Arkusze żółtej węzy z wzorem sześciokątnych komórek i bryłki wosku pszczelego na kamieniu w słońcu
Węza i bryłki żółtego wosku pszczelego.

Jak produkuje się sam wosk sojowy, czym różnią się jego gatunki i skąd pochodzi soja (GMO, wylesianie), opisuje osobny tekst: wosk sojowy.

Jak rozpoznać prawdziwy wosk pszczeli?

W domu tylko z grubsza. Temperatura topnienia czystego wosku to 62-65°C, a żółty pachnie miodem[2], więc wyraźnie niższa temperatura topnienia albo brak zapachu powinny wzbudzić czujność. Pewność daje dopiero laboratorium: chromatografia gazowa wykrywała już 3% parafiny[17], a spektroskopia w podczerwieni ok. 5% parafiny i 1% kwasu stearynowego[18].

Fałszowanie nie jest rzadkością, przynajmniej w przebadanych próbkach. Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej przebadało 110 próbek z krajów Europy, kupionych w internecie, w sklepach i u pszczelarzy. Domieszkę parafiny albo kwasu stearynowego znalazło w ok. 27% wyrobów z wosku, takich jak świece, granulki, bloki i arkusze, oraz w 12,5% plastrów z miodem[18]. Badaczki z Zakładu Pszczelnictwa Instytutu Ogrodnictwa w Puławach, które kontrolowały też wosk z handlu, piszą wprost, że fałszowanie wosku parafiną jest dziś problemem[17].

Co sprawdzaszCzysty wosk pszczeliIle to mówi
Zapachżółty pachnie miodem, biały słabo[2]żółty wosk bez zapachu miodu budzi podejrzenia, bo wosk z domieszkami często go traci[5]
Temperatura topnienia62-65°C[2]parafiny do słoików topią się w ok. 48-52°C, ale twardsze w ok. 59°C[1], więc test wyłapie tylko duże domieszki
Kolorod żółtego po jasnobrązowy, zależnie od roślin; biały to wosk bielony[2]sam kolor niczego nie dowodzi
Twardośćżółty na zimno lekko kruchy[2]kruchość też nie przesądza o czystości
Biały nalotz czasem pojawia się wykwit[7]niczego nie dowodzi, bo niektóre parafiny też zakwitają[7]
Badanie laboratoryjnechromatografia gazowa albo spektroskopia w podczerwieni[17][18]jedyny pewny sposób; pytaj sprzedawcę o wynik
Blok żółtego wosku pszczelego i półprzezroczysty blok parafiny na drewnianym stole, obok dłoń z miseczką kawałków obu wosków
Wosk pszczeli (z lewej) i parafina (z prawej). Same bloki łatwo odróżnić, domieszki w wosku już nie.

Kupując świecę z wosku pszczelego, szukaj składu podanego w procentach i pytaj sprzedawcę o badanie wosku. Sam napis „naturalny wosk” niewiele mówi. Z soją bywa podobnie: gotowe mieszanki parafiny i soi są w ofercie dostawców wosku[1], więc „świeca sojowa” bez procentów w składzie też może być mieszanką. Jak to sprawdzić, opisuje porównanie świec sojowych i parafinowych.

Skąd w polskiej tradycji świece z wosku pszczelego?

Przede wszystkim z liturgii. Kościół katolicki tradycyjnie przepisywał wosk pszczeli do paschału i zalecał go do innych świec liturgicznych, a w Cerkwi prawosławnej to podstawowy materiał świec[5]. Z pszczołami w lesie wiąże się też bartnictwo: w 2020 roku UNESCO wpisało kulturę bartniczą Polski i Białorusi na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości[19].

Bartnicy trzymają pszczoły w barciach wydrążonych w drzewach albo w kłodach w lesie i, jak podkreśla UNESCO, starają się odtworzyć pierwotne warunki życia roju, nie dążąc do większych zbiorów miodu[19]. Z tradycją ludową wiąże się też gromnica: duża woskowa świeca święcona 2 lutego, w święto Matki Boskiej Gromnicznej, którą według wierzeń zapalano i stawiano w oknie w czasie burzy[20].

Najczęściej zadawane pytania

Nie ma jednego zwycięzcy. Wosk pszczeli wygrywa twardością, wyższą temperaturą topnienia i własnym zapachem miodu, dlatego dobrze sprawdza się w świecach wolnostojących i stożkowych. Wosk sojowy wygrywa w świecach zapachowych w słoikach, bo przyjmuje więcej olejku, a początkującym łatwiej się z nim pracuje.

W świecy liczą się trzy: twardość, temperatura topnienia 62-65°C, dzięki której świeca wolnostojąca trzyma kształt, oraz miodowy zapach żółtego wosku. Jonizacji i oczyszczania powietrza, które przypisują im sklepy, żadne badanie nie potwierdziło, a podczas palenia wydzielają sadzę i cząstki jak każda świeca.

Według specyfikacji ekspertów FAO i WHO temperatura topnienia czystego wosku pszczelego wynosi 62-65°C, a amerykański dostawca CandleScience podaje 62°C i zaleca zalewanie w ok. 80°C. Powyżej 85°C wosk ciemnieje, więc nie warto go przegrzewać. Popularne woski sojowe do słoików topią się o kilkanaście stopni niżej.

Żadne badanie, do którego dotarłem, nie pokazało, że są zdrowsze od sojowych czy innych. W pomiarach z 2002 roku, współfinansowanych przez organizację promującą soję, formaldehyd w dymie obu wosków był na poziomie próby kontrolnej albo nieco wyżej, a skutków zdrowotnych nie badano. Każda płonąca świeca wytwarza cząstki i gazy ze spalania.

Nie, bo to produkt zwierzęcy: wydzielają go robotnice pszczoły miodnej z gruczołów na odwłoku i budują z niego plastry. Wosk sojowy pochodzi z nasion soi, więc jest roślinny. Mieszanka soi z dodatkiem wosku pszczelego przestaje być w całości roślinna, nawet gdy wosku pszczelego jest w niej niewiele.

Można, ale mniej niż do soi. Dostawca NorthWood zaleca dla wosku pszczelego 3-6% olejku, a dla sojowego 6-10%. Własny zapach miodu konkuruje z kompozycją, dlatego świece pszczele często zostają bez dodatków, a CandleScience proponuje łączyć żółty wosk z olejkami eterycznymi.

Wosk pszczeli jest dopuszczonym dodatkiem do żywności E901, używanym na przykład jako powłoka serów i niektórych owoców. Organizm słabo go trawi, więc nie ma on wartości odżywczej. Wosku ze świecy nie jedz: bywa barwiony i perfumowany, a w zastygłej tafli zostają sadza i drobiny knota.

Najprościej od pszczelarza albo ze sklepu pszczelarskiego, w blokach, granulkach lub arkuszach węzy do zwijania świec. Pytaj o badanie czystości: w europejskich pomiarach opublikowanych w 2024 roku domieszkę parafiny lub kwasu stearynowego miało ok. 27% wyrobów z wosku i 12,5% plastrów z miodem.

Zwykłe woski sojowe do słoików dostawcy przeznaczają tylko do naczyń i podgrzewaczy. Do świec wolnostojących i odlewów sprzedają osobne gatunki, na przykład BW-921 albo EcoSoya PB, o temperaturze topnienia ok. 55-57°C. Knot do takiej świecy dobiera się według karty konkretnego wosku.

Źródła

Rodzaje źródeł - materiały dostawców wosku: 1, 3, 4, 6; FAO/WHO i UNESCO: 2, 19; encyklopedia: 5, 20; blogi: 7, 13, 16; organizacja branżowa producentów świec: 8; publikacje naukowe: 9, 11, 14, 15, 17, 18; prasa akademicka: 10; sprzedawca sprzętu pszczelarskiego: 12. Liczby z kart wosków dotyczą konkretnych gatunków, a materiały sprzedawców podaję jako źródło twierdzeń, nie jako dowód.

  1. CandleScience, „Candle Wax Guide” - Golden Brands 464 do słoików i podgrzewaczy: topnienie 113-119°F (ok. 45-48°C), olejek do 10%; Golden Brands 444: 119-125°F (ok. 48-52°C); sojowe woski do świec wolnostojących BW-921 (135°F, ok. 57°C) i EcoSoya PB (131°F, ok. 55°C); parafiny IGI 4630 (ok. 48°C), IGI 4627 (ok. 52°C) i IGI 1239 A (ok. 59°C); wosk pszczeli biały i żółty: topnienie 144°F (ok. 62°C), zalewanie 175-178°F (ok. 80°C), bez podanego limitu olejku, wysoka temperatura topnienia i twardość utrudniają dobór knota, niepolecany na pierwszą świecę; żółty z delikatnym zapachem miodu, proponowany z olejkami eterycznymi; mieszanki parafiny z soją (np. IGI 6006 Paraffin/Soy Blend).
  2. FAO/WHO JECFA, P. M. Kuznesof, „Beeswax. Chemical and Technical Assessment”, 65. posiedzenie JECFA, 2005 (PDF) - wosk z plastrów po odwirowaniu miodu, przetapianych gorącą wodą, parą albo słońcem; pięć grup składników: wolne kwasy tłuszczowe 12-14%, wolne alkohole ok. 1%, monoestry i hydroksymonoestry 35-45%, estry złożone 15-27%, węglowodory 12-16%; skład zależy od podgatunku pszczół, wieku wosku i klimatu, głównie w proporcjach; topnienie 62-65°C; wosk żółty na zimno lekko kruchy, z zapachem miodu, barwa zależna od roślin odwiedzanych przez pszczoły; biały wybielany m.in. nadtlenkiem wodoru albo słońcem, zapach słaby; ok. połowa lotnych związków tlenowych bukietu to dekanal.
  3. NorthWood Candle & Craft, „How to Calculate Fragrance Load for Any Wax (With Formula)”, 2026 - zalecana ilość olejku: wosk sojowy 6-10%, wosk pszczeli 3-6%; przy wosku pszczelim uwaga, że jego naturalny zapach miodu konkuruje z dodanym zapachem; przy soi bez uwag o zapachu wosku.
  4. CandleScience, „What EXACTLY is Soy Wax?” - wosk sojowy to olej z nasion soi poddany uwodornieniu, które zmienia część nienasyconych kwasów tłuszczowych w nasycone, dzięki czemu olej jest stały w temperaturze pokojowej.
  5. Wikipedia, „Beeswax” - wosk wydzielają robotnice z ośmiu gruczołów na spodzie segmentów odwłoka 4-7; ilości miodu potrzebnej na wosk nie ustalono dokładnie, w doświadczeniu Whitcomba z 1946 roku 6,66-8,80 kg na 1 kg wosku; topnienie 62-64°C, powyżej 85°C przebarwienia; wosk z domieszkami często bez miodowego zapachu; tradycyjnie przepisywany do paschału, zalecany do innych świec liturgicznych Kościoła katolickiego, podstawowy materiał świec w Cerkwi prawosławnej; dodatek do żywności E901 (np. powłoka serów i owoców), monoestry słabo trawione, bez znaczącej wartości odżywczej.
  6. CandleScience, „Soy Wax Troubleshooting Guide” - nalot (frosting) to drobne kryształy na powierzchni wosku; z czasem pojawia się na każdym wosku sojowym; według firmy nie wpływa na palenie ani zapach.
  7. R. Burlew, Honey Bee Suite, „This is what wax bloom looks like: weird white mold”, 2018 - wykwit tworzą składniki wosku pszczelego o niższej temperaturze topnienia, które wędrują na powierzchnię i krystalizują; topi się w ok. 102°F (39°C); wosk studzony powoli w temperaturze pokojowej zakwita w ciągu kilku miesięcy, szybko schłodzony po roku albo później; wykwit pachnie woskiem, pleśń stęchlizną.
  8. National Candle Association, „FAQs” - stowarzyszenie producentów świec z USA: wszystkie dobre jakościowo woski palą się czysto, bezpiecznie i w ten sam sposób; dobrze zrobiona świeca prawie nie dymi; o sadzy decydują głównie długość knota i zaburzenia płomienia; istnieje górna granica olejku, powyżej której świeca nie pali się czysto i prawidłowo.
  9. K. Rezaei, T. Wang, L. A. Johnson, „Combustion characteristics of candles made from hydrogenated soybean oil”, Journal of the American Oil Chemists’ Society 79(8), 2002, s. 803-808 - Iowa State University; świece z uwodornionego oleju sojowego porównane ze świecami z wosku pszczelego i parafiny; parafina dawała dużo sadzy, soja mało albo wcale; soja paliła się istotnie wolniej od parafiny i potrzebowała mniej powietrza; formaldehyd oznaczony w dymie parafiny, przy soi i wosku pszczelim na poziomie próby kontrolnej albo nieco wyżej; właściwości palenia soi podobne do wosku pszczelego; skutków zdrowotnych nie badano.
  10. Iowa State Daily, „Prof’s research shows soy could replace current wax in candles”, 29.10.2001 - T. Wang i L. Johnson (Iowa State University) badają wosk sojowy jako zamiennik parafiny; badania finansuje Iowa Soybean Promotion Board razem z Center for Advanced Technological Development; według Wanga mają dostarczyć danych na poparcie twierdzeń producenta świec sojowych z Cedar Rapids i je zweryfikować, bo dotąd nie miały naukowego oparcia.
  11. K. M. Allan, J. R. Kaminski, J. C. Bertrand, J. Head, P. B. Sunderland, „Laminar Smoke Points of Wax Candles”, Combustion Science and Technology 181(5), 2009, s. 800-811 (PDF, University of Maryland) - punkty dymienia 14 wosków (m.in. wosk pszczeli, parafina, kandelila, carnauba, alkany, alkohole, kwasy tłuszczowe) przy knotach o średnicy 1,7-7,3 mm; wosk pszczeli i parafina z jednymi z najniższych punktów dymienia, czyli dużą skłonnością do kopcenia, kwas stearynowy z jednym z najwyższych; żaden wosk nie kopcił przy knocie krótszym niż 5,9 mm albo cieńszym niż 1,7 mm; grubszy knot wymaga krótszego przycinania; wosku sojowego nie badano.
  12. HonestBee, „How Do Beeswax Candles Contribute To Indoor Air Quality Purification?” - producent i sprzedawca sprzętu pszczelarskiego z Chin; twierdzi, że płonący wosk pszczeli wytwarza jony ujemne, które neutralizują zanieczyszczenia, zapachy i zarodniki pleśni oraz strącają kurz, co ma pomagać alergikom; bez żadnego źródła; tekst kończy się zachętą do zakupu.
  13. C. Segura, My Chemical-Free House, „Beeswax Candles Do Not Clean The Air (Experts Weigh In)”, 5.05.2024 - prof. Delphine Farmer (chemia atmosfery, Colorado State University): w literaturze naukowej nie ma dowodów, że świece z wosku pszczelego wydzielają jony ujemne, a ich wydzielanie w istotnej ilości przez jakąkolwiek świecę jest bardzo mało prawdopodobne; świece z wosku pszczelego to źródła zanieczyszczeń, nie oczyszczacze; według autorki tekstu prof. Farmer wskazuje, że jak wszystkie świece wydzielają sadzę, cząstki stałe i tlenki azotu; dr Nathan T. Allen (chemik): spalanie to proces rodnikowy, a rodniki nie są jonami; wosk pszczeli spala się do dwutlenku węgla i wody jak każde paliwo.
  14. P. M. Fine, G. R. Cass, B. R. T. Simoneit, „Characterization of Fine Particle Emissions from Burning Church Candles”, Environmental Science & Technology 33(14), 1999, s. 2352-2362 (rekord w repozytorium Caltech) - świece kościelne z parafiny i wosku pszczelego w zamkniętej komorze; trzy fazy palenia: zwykłe palenie z małą emisją cząstek poniżej 100 nm, kopcenie z dużą emisją węgla elementarnego oraz tlenie się po zgaszeniu, w którym powstawała większość masy emisji (białe cząstki 400-800 nm); część związków w dymie to niezmienione składniki wosku, które odparowały.
  15. T. Salthammer i in., „Measurement and evaluation of gaseous and particulate emissions from burning scented and unscented candles”, Environment International 155, 2021, 106590 - Fraunhofer WKI, komora 8 m³; cztery woski (palmowy, parafina, sojowy, stearyna) z pięcioma kompozycjami zapachowymi i bez zapachu; wosku pszczelego nie badano; świece bez zapachu z czterech wosków emitowały bardzo podobnie i żaden wosk nie miał stale lepszego profilu emisji; badanie zaprojektowano z producentami świec i firmami zapachowymi, wsparcie finansowe i doradcze dały European Candle Association, National Candle Association i Latin American Candle Manufacturers Association, wśród współautorów są przedstawiciele firmy zapachowej Arylessence i European Candle Association, autorzy oświadczają, że nie znają żadnego konfliktu interesów finansowych; pełny tekst (PDF).
  16. S. Rose, Garden Therapy, „Soy Beeswax Jar Candles”, 2014 - świece w słoikach z 75% wosku sojowego i 25% wosku pszczelego; im więcej wosku pszczelego, tym bardziej miodowy kolor i mocniejszy zapach miodu; przy 25% zapach wosku jest słaby, dlatego autorka dodaje olejki eteryczne.
  17. E. Waś, T. Szczęsna, H. Rybak-Chmielewska, „Efficiency of GC-MS method in detection of beeswax adulterated with paraffin”, Journal of Apicultural Science 60(1), 2016, s. 145-162 - Instytut Ogrodnictwa, Zakład Pszczelnictwa w Puławach; wosk z dodatkiem 3-50% parafiny; najmniejsza wykryta domieszka 3%, zależnie od rodzaju parafiny; parafiny na rynku różnią się składem; kontrola jakości wosku z handlu; fałszowanie wosku jest obecnie problemem.
  18. K. Chatzipanagis, J. Omar, A. Boix Sanfeliu, „Assessment of Beeswax Adulteration by Paraffin and Stearic Acid Using ATR-IR Spectroscopy and Multivariate Statistics”, Foods 13(2), 2024, 245 - Wspólne Centrum Badawcze Komisji Europejskiej (Geel); 110 próbek z krajów Europy (74 z internetu, 22 ze sklepów, 14 od pszczelarzy), w tym 78 wyrobów (świece, granulki, bloki, arkusze) i 32 plastry z miodem; granica wykrywalności ok. 5% parafiny i 1% kwasu stearynowego; domieszki w ok. 27% wyrobów i 12,5% plastrów; częściej parafina niż kwas stearynowy.
  19. UNESCO, decyzja Komitetu Międzyrządowego 15.COM 8.b.42 „Tree beekeeping culture”, 2020 - wpis kultury bartniczej Polski i Białorusi na Listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości; bartnicy opiekują się pszczołami w barciach w drzewach albo w kłodach w lesie, odtwarzając pierwotne warunki życia bez ingerencji w cykl życia pszczół, i nie dążą do zwiększania zbiorów miodu.
  20. Wikipedia, „Gromnica” - duża woskowa świeca święcona 2 lutego, w święto Ofiarowania Pańskiego, w Polsce zwane świętem Matki Boskiej Gromnicznej; według wierzeń ludowych zapalana i stawiana w oknie w czasie burzy.

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Mateusz Lis

Mateusz Lis

Współzałożyciel UrbanNote

Współzałożyciel UrbanNote, odpowiada za produkcję i skład: receptury wosków, dobór olejków eterycznych i kontrolę jakości. Pisze o nauce stojącej za zapachem - od składu chemicznego po fizykę spalania.

Wszystkie artykuły