Przejdź do treści

Jak pachnie frezja? Zapach kwiatu, skład i perfumy

Dwa bukiety białych i bladoróżowych frezji w szklanych wazonach: przy oknie i na drewnianym stoliku na tle lnianej zasłony
Kwiaty frezji i pojedyncze płatki rozsypane na lnianej pościeli w słońcu przy oknie
Dwa ujęcia flakonów perfum z bursztynowym płynem i drewnianymi nakrętkami na ciemnym drewnianym stole, obok gałązki białej frezji
Pojedynczy pęd frezji z białymi kwiatami i rzędem zielonych pąków na jasnym tle
4

przygotowała Marta Lis··13 min czytania

W naszych świecach nie używamy frezji; nuty, które w nich są, opisuje przewodnik zapachowy.

Jak pachnie frezja?

Frezja pachnie promiennie słodko i powietrznie, ze świeżością, która łaskocze w nosie, i z cytrusowym akcentem w tle.[1] Perfumiarka Alienor Massenet mówi o frezji w perfumach, że pachnie właściwie jak herbata.[1] Część odmian ma też lekko pieprzny ton, który badacze wiążą z kopaenem.[2]

Kwiaty frezji i pojedyncze płatki rozsypane na lnianej pościeli w słońcu przy oknie
Zapach daje cały kwiat, ale najwięcej płatki

Słownik zapachu frezji

Tabela zestawia związki zmierzone w kwiatach frezji z tym, jak każdy z nich pachnie osobno. Nie każdy z nich czuć: decyduje udział w mieszaninie i próg wyczuwalności, o czym niżej.

WrażenieZwiązek we frezjiJak pachnie sam związek
słodki, kwiatowylinalol, główny składnik zapachu większości frezji[3]kwiatowo, z odrobiną korzenności[4]
cytrusowy, świeżyD-limonen, obecny we wszystkich 34 badanych odmianach i mieszańcach[2]cytrusowo, pomarańczowo, słodko[5]
zielony, ziołowyβ-ocymen, prawie 30% zapachu odmiany 'Shiny Gold'[6]słodko, ziołowo[7]
raczej niewyczuwalnyα-terpineol; tam, gdzie przeważał, było go według autorów badania za mało, by go poczuć[2]jak lilak, czyli bez[8]
żywiczny (rzadko)terpinolen, dominuje u Freesia caryophyllacea i odmiany 'Evita'[3]jak terpentyna[9]
pieprznykopaen, ważny tylko w części odmian, np. 'Tweety'[2]pieprznie[2]
herbacianyźródło nie wskazuje jednego związkuwrażenie perfumiarki Alienor Massenet[1]

Dlaczego frezja pachnie pieprzem?

Badania wskazują dwa tropy. Linalol, główny związek zapachu frezji, pachnie kwiatowo z odrobiną korzenności.[4] Część odmian wydziela też kopaen, który badacze frezji opisują jako pieprzny: w odmianie 'Tweety' był obok ocymenu i linalolu jednym z głównych związków zapachu.[2] W białej 'Ambiance' stanowił już tylko 2,5% przy 93% linalolu, a w 'Red River' nie było go wcale.[10] Dlatego pieprzność czuć w jednych frezjach, a w innych nie.

Jakie perfumy pachną frezją?

Frezja gra pierwszą rolę w Ofrésii od Diptyque, gdzie towarzyszy jej czarny pieprz, a w English Pear & Freesia od Jo Malone stoi obok gruszki.[11][12] Zwykle jednak frezja jest tłem: uzupełnia konwalię, piwonię i magnolię, a rzadko bywa gwiazdą kompozycji.[1]

Dwa ujęcia flakonów perfum z bursztynowym płynem i drewnianymi nakrętkami na ciemnym drewnianym stole, obok gałązki białej frezji
Frezja w perfumach to akord: zapach odtworzony, a nie wydobyty z kwiatu
PerfumyFrezja w kompozycjiWarto wiedzieć
Antonia's Flowerszapach oparty na analizie powietrza wokół żywej frezji1984; pierwsze perfumy z akordem frezji odtworzonym z tej analizy[13]
Diptyque Ofrésiasolistka: czysty akord frezji podbity czarnym pieprzem, w sercu zielone liście i białe płatki1999; perfumiarka Olivia Giacobetti[11]
Jo Malone English Pear & Freesiafrezja z gruszką, paczulą, akordem bursztynu (amber) i białym piżmem2010; perfumiarka Christine Nagel, inspiracją była „Oda do jesieni” Johna Keatsa[12]
Byredo La Tulipefrezja w nucie głowy z cyklamenem i rabarbarem, w sercu tulipanzałożyciel marki Ben Gorham nazywa całość fantazją na temat tulipana, któremu wielu odmawia zapachu[14]

The Perfume Society poleca do poznania frezji także Amouage Reflection Woman.[1] W wątku z 2014 roku na polskim forum Fragrantica o perfumach z przewodnią frezją padają jeszcze m.in. Santa Maria Novella Fresia, Gucci Rush, Dior Forever and Ever i Lancôme Poême.[15]

Z czym łączy się frezję?

  • Z wiosennymi i białymi kwiatami: konwalią, piwonią, magnolią[1] i jaśminem.[11]
  • Z cytrusem i drewnem: bergamotką i drzewem różanym, bo z ich akcentami Diptyque składa akord frezji.[11]
  • Z przyprawą: czarnym pieprzem, który podbija akord frezji (Ofrésia).[11]
  • Z owocem i ciepłą bazą: gruszką, paczulą, bursztynem (amber) i białym piżmem (English Pear & Freesia).[12]
  • Z soczystą zielenią: cyklamenem i rabarbarem (La Tulipe).[14]
  • Z różą: duet frezji i róży to ulubione połączenie kilku uczestniczek forum Fragrantica.[15]

Jak rozpoznać frezję w perfumach?

Na liście nut szukaj słowa freesia. Jeśli stoi w nucie głowy, frezja pojawi się od pierwszego psiknięcia, a jeśli w sercu, wyjdzie po kilkunastu minutach, gdy przygaśnie głowa. Piramidę nut objaśnia wpis o nutach głowy, serca i bazy.

Mój sposób: kupuję jedną pachnącą gałązkę i wącham na zmianę kwiat i nadgarstek z perfumami. Szukam tego, co dają linalol, limonen i ocymen, czyli słodyczy, cytrusa i ziołowej zieleni. Jeśli perfumy pachną gęsto i ciężko jak tuberoza, frezja jest w nich raczej tłem niż solistką.

Co tworzy zapach frezji?

Zapach frezji tworzą głównie monoterpeny, a wśród nich linalol. W badaniu 34 odmian i mieszańców wykryto 164 związki lotne. Linalol był w każdej próbce, a w 19 z nich dominował i stanowił od 22 do 83% mieszaniny.[2] W starszym badaniu 9 gatunków i 16 odmian dawał zwykle co najmniej jedną trzecią zapachu.[3]

Tak wygląda skład zapachu odmiany 'Shiny Gold', którą w teście węchowym oceniono jako silnie pachnącą (4 w skali od 1 do 5):[6]

ZwiązekUdział w zapachu 'Shiny Gold'
linalol38,7%
β-ocymen29,6%
D-limonen5,0%
α-terpineol4,5%
β-mircen3,6%
pozostałe 11 rozpoznanych związkówrazem ok. 8%

Inna odmiana może mieć zupełnie inne proporcje. W żółtej 'Rijnveld's Golden Yellow' sam linalol dawał prawie 68% zapachu,[2] a w dzikiej Freesia caryophyllacea pierwsze skrzypce gra terpinolen.[3]

Udział to nie wszystko. Każdy związek ma próg wyczuwalności, czyli najmniejsze stężenie, które wyczuje nos. Dla linalolu to 0,0004-6 mg/m³, dla bzowego α-terpineolu 0,01-110 mg/m³, czyli kilkanaście do kilkudziesięciu razy więcej: żeby poczuć α-terpineol, w powietrzu musi go być dużo więcej niż linalolu. Dlatego autorzy badania uznali, że w odmianach, w których przeważały α-terpineol albo α-pinen, zapachu tych związków nie da się poczuć: było ich za mało jak na tak wysoki próg.[2]

Linalol wytwarza ponad 200 gatunków roślin, m.in. cytrusy;[4] występuje w ponad połowie rodzin roślin nasiennych.[2] Sam bywa porównywany do olejku bergamotowego i konwalii.[4] Jeśli znasz zapach bergamotki, masz dobry punkt odniesienia.

Dlaczego niektóre frezje nie pachną?

Bo zapach zależy od odmiany. Część frezji straciła go w hodowli nastawionej na wygląd i trwałość w wazonie,[6] choć większość odmian wciąż pachnie.[10] W badaniu 16 odmian żółte, m.in. 'Gold Flame' i 'Aladdin', wydzielały związki zapachowe obficie, a 'Rose Marie', 'Blue Heaven' i 'Volcano' prawie wcale.[3]

W innym badaniu niemal bezwonna okazała się 'Red River', w której linalolu było niewiele.[2] W pracy z 2018 roku linalol stanowił w tej samej odmianie ponad połowę wykrytych terpenów.[10] Badania nie wyjaśniają tej rozbieżności; Weng i współautorzy zaznaczają tylko, że zapach kwiatów bywa wrażliwy na warunki, w jakich rosną.[2] Liczy się też moment: zapach narasta od pąka do pełnego rozkwitu i wtedy jest najsilniejszy.[10] W pomiarze elektronicznym nosem w pełni rozkwitły kwiat 'Shiny Gold' pachniał ponad trzy razy mocniej niż żółty pąk i o ok. 16% mocniej niż kwiat dopiero się rozchylający, a najwięcej zapachu dawały płatki (botanicznie: listki okwiatu).[6]

Jak kupić frezje, które pachną

  1. Wąchaj przed zakupem. O zapachu decyduje odmiana. Kolor bywa wskazówką, bo żółte odmiany pachniały w badaniu mocno, ale niczego nie gwarantuje.[3]
  2. Wybieraj pędy z co najmniej jednym rozkwitłym kwiatem. Same pąki pachną słabiej, a na jednym pędzie rozkwitają po kolei jeszcze przez mniej więcej tydzień.[6][16]
  3. Pytaj w kwiaciarni o nazwę odmiany i zapisz tę, która ci pachnie. Kolejny bukiet w tym samym kolorze może być zupełnie inną odmianą.

Czy istnieje olejek z frezji?

Nie jako surowiec perfumeryjny. Zapachu frezji nie da się wydobyć z kwiatu rozpuszczalnikiem,[13] a perfumiarzom nigdy nie udało się go uchwycić, więc odtwarzają go syntetycznie. Alienor Massenet nazywa frezję w perfumach „wyobrażoną rekonstrukcją”.[1] Olejek zapachowy z napisem frezja to więc w praktyce kompozycja, a nie wyciąg z kwiatu.

Jak odtworzyć zapach, którego nie da się wydobyć? Na początku lat 80. firma International Flavors & Fragrances zbadała żywe kwiaty frezji techniką headspace, czyli analizą powietrza wokół kwitnącej rośliny (nazwała ją „Living Flowers”). Wynik tej analizy pierwszy raz trafił do perfum w 1984 roku: w Antonia's Flowers.[13] Diptyque pisze, że frezja „nie oddaje” zapachu, więc perfumiarz odtwarza go z akcentami jaśminu, bergamotki i drzewa różanego.[11] To skrót myślowy: kwiat wydziela cząsteczki zapachowe, co pokazują badania opisane w tym wpisie, ale perfumiarze nie potrafią przenieść ich do flakonu wprost z kwiatu.

Tak samo jest w świecach, woskach i dyfuzorach: nuta frezji to akord złożony przez perfumiarza. Czym olejek zapachowy różni się od eterycznego, wyjaśnia poradnik o olejkach zapachowych do świec.

Frezja a róża, lilia i tuberoza

Frezję łatwiej zrozumieć na tle innych kwiatów, bo każdy z nich buduje zapach z innych związków.

KwiatCo dominuje w zapachuWięcej
Frezjamonoterpeny, przede wszystkim linalol[2]ten wpis
Różageraniol, citronelol, nerol[2]jak pachnie róża
Lilia orientalnamonoterpenoidy i benzenoidy[2]-
Tuberozabenzoesan metylu, eukaliptol, salicylan metylu, germakren D, indol[17]jak pachnie tuberoza

Benzenoidy i fenylopropanoidy, które grają główną rolę np. w petunii (Petunia axillaris) i lwiej paszczy, we frezji nie mają wyraźnego znaczenia.[2] Moim zdaniem stąd jej lekkość: frezja kojarzy się z herbatą i cytrusem, a nie z gęstą słodyczą tuberozy.

Co to jest frezja i jak wygląda?

Frezja (Freesia) to rodzaj bylin z rodziny kosaćcowatych, tej samej, do której należą kosaćce, czyli irysy. Obejmuje 16 gatunków. Rośnie dziko w Afryce, od Kenii po Republikę Południowej Afryki, a większość gatunków pochodzi z prowincji przylądkowych RPA.[18][13] Frezje z kwiaciarni to mieszańce, zbiorczo nazywane Freesia hybrida.[2]

Jak wygląda frezja?

Frezja wyrasta ze stożkowatej bulwy o średnicy 1-2,5 cm. Ma pęk wąskich liści długości 10-30 cm i pęd wysokości 10-40 cm, zakończony luźnym kłosem kwiatów ustawionych po jednej stronie. Kwiaty mają sześć płatków i kształt wąskiego lejka. Odmiany uprawne kwitną na biało, żółto, różowo, czerwono i niebieskofioletowo.[13]

Pojedynczy pęd frezji z białymi kwiatami i rzędem zielonych pąków na jasnym tle
Jednostronny kłos frezji: kwiaty i pąki ustawione w rzędzie po jednej stronie pędu

Hodowla zaczęła się w XIX wieku od krzyżówek F. refracta, po polsku frezji pogiętej, z F. leichtlinii; później dołączyły różowe i żółte formy F. corymbosa.[13][18] Ówczesne gatunki były diploidalne i słodko pachnące, a nowoczesne odmiany tetraploidalne mają większe kwiaty i więcej kolorów.[6][13] W Polsce frezje uprawia się głównie w szklarniach na kwiat cięty,[18] a w Holandii zajmowało się nimi w 2015 roku około 80 profesjonalnych producentów.[13]

Jak pachną dzikie frezje?

Różnie, bo zapylają je różne zwierzęta. Badacze wyróżniają u dzikich gatunków trzy typy zapylania: przez pszczoły zbierające nektar, przez motyle latające w dzień i przez nocne ćmy. Z tą różnorodnością idą w parze różne składy zapachu.[10] W zapachu białej Freesia alba, dziś podgatunku F. leichtlinii, dominuje wyłącznie linalol, u F. caryophyllacea przeważa terpinolen, a F. refracta ma charakterystyczny zapach, który nie pasował do żadnej z grup.[3][13]

Skąd nazwa frezja?

Nazwa upamiętnia Friedricha Heinricha Theodora Freesego (1795-1876), lekarza z Kilonii. Nadał ją jego przyjaciel, zbieracz roślin Christian Friedrich Ecklon, a rodzaj opisano w 1866 roku.[1][13] Wbrew częstemu wyjaśnieniu nazwa nie pochodzi od botanika Eliasa Magnusa Friesa.[18]

Kiedy kwitnie frezja?

Cięte frezje są w kwiaciarniach przez cały rok.[16] W ogrodzie frezja kwitnie na przełomie lipca i sierpnia, 3-4 miesiące po posadzeniu bulw na przełomie kwietnia i maja.[19] W doniczce termin da się przesunąć: zależnie od pory sadzenia kwitnie w maju albo w czerwcu i lipcu.[20]

Gdzie i jakSadzenieKwitnienie
Ogródprzełom kwietnia i maja, 5-8 cm głęboko, co 15-20 cm[19]przełom lipca i sierpnia[19]
Doniczka, start jesieniąpoczątek września; zima w jasnym pomieszczeniu w 8-10°C[20]maj[20]
Doniczka, start na przedwiośniuluty-marzec[20]czerwiec-lipiec[20]

Czy frezja zimuje w gruncie?

Nie. W polskim klimacie frezja nie przezimuje w ziemi. Po kwitnieniu roślina stopniowo zamiera, a w październiku bulwy wykopuje się, oczyszcza i przechowuje do wiosny w ciepłym, przewiewnym miejscu, w ok. 20-25°C.[19] Wiosną sadzi się je ponownie.

Co symbolizuje frezja?

Najczęściej przyjaźń, zaufanie i niewinność. Tak frezję opisują kwiaciarnie, a przyjaźń wywodzą z historii nazwy nadanej na cześć przyjaciela.[21][1] Jednego, utrwalonego znaczenia frezja jednak nie ma. Diptyque w swoim „języku kwiatów” nazywa frezję symbolem kobiecości i wdzięku.[11] Jako kwiat cięty frezja trafia przede wszystkim do bukietów ślubnych.[13]

Najczęściej zadawane pytania

To zależy od odmiany. W badaniu 16 odmian żółte, np. 'Gold Flame' i 'Aladdin', pachniały obficie, a 'Rose Marie', 'Blue Heaven' i 'Volcano' prawie wcale. Kwiaciarze opisują zapach frezji jako subtelny w porównaniu z intensywną lilią. Najmocniej pachnie kwiat w pełnym rozkwicie, a pąki wyraźnie słabiej.

Nie, choć mają wspólny trop. Linalol, który dominuje w zapachu większości frezji, sam bywa porównywany do konwalii i olejku bergamotowego. Frezja ma jednak także cytrusowe i ziołowe akcenty, a część odmian lekko pieprzny ton. Perfumiarze chętnie łączą je w jednej kompozycji, bo frezja dobrze uzupełnia konwalię, piwonię i magnolię.

Cięte frezje stoją zwykle 7-12 dni. Pąki na jednym pędzie rozkwitają po kolei przez mniej więcej tydzień, a każdy kwiat pachnie najmocniej w pełnym rozkwicie, więc bukiet długo daje zapach. Pomaga świeża woda co 2-3 dni, przycinanie łodyg i chłodne miejsce z dala od słońca i owoców.

Tak, jeśli to pachnąca odmiana: o sile zapachu decyduje przede wszystkim odmiana i to, czy kwiat jest w pełni rozkwitły. Doniczkowe frezje nie lubią jednak upału: w zbyt ciepłym miejscu, zwłaszcza przy nagrzanym podłożu, mogą w ogóle nie zawiązać pąków, a bez kwiatów nie ma zapachu.

Tak, to bylina, która co roku wyrasta z bulwy. W Polsce nie zimuje jednak w gruncie, więc w październiku bulwy trzeba wykopać, oczyścić i przechować w ciepłym, przewiewnym miejscu. Na przełomie kwietnia i maja sadzi się je ponownie, a kwiaty pojawiają się po 3-4 miesiącach.

Freesia, tak samo jak łacińska nazwa rodzaju. To słowo zobaczysz na anglojęzycznych listach nut perfum, a także w nazwach zapachów, np. English Pear & Freesia. Nazwa pochodzi od nazwiska niemieckiego lekarza Friedricha Freesego, a gatunek Freesia refracta ma polską nazwę frezja pogięta.

Źródła

  1. The Perfume Society: Freesia. perfumesociety.org/ingredients-post/freesia
  2. Weng, S., Fu, X., Gao, Y., Liu, T., Sun, Y., Tang, D. (2021). Identification and evaluation of aromatic volatile compounds in 26 cultivars and 8 hybrids of Freesia hybrida. Molecules, 26(15), 4482. doi:10.3390/molecules26154482, pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8347352
  3. Wongchaochant, S., Inamoto, K., Doi, M. (2005). Analysis of flower scent of Freesia species and cultivars. Acta Horticulturae, 673, 595-601. doi:10.17660/ActaHortic.2005.673.82, www.actahort.org/books/673/673_82.htm
  4. Wikipedia: Linalool. en.wikipedia.org/wiki/Linalool
  5. Wikipedia: Limonene. en.wikipedia.org/wiki/Limonene
  6. Srinivasan, A., Ahn, M. S., Jo, G. S. i in. (2020). Analysis of relative scent intensity, volatile compounds and gene expression in Freesia „Shiny Gold”. Plants, 9(11), 1597. doi:10.3390/plants9111597, pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7698779
  7. Wikipedia: Ocimene. en.wikipedia.org/wiki/Ocimene
  8. Wikipedia: Terpineol. en.wikipedia.org/wiki/Terpineol
  9. Wikipedia: Terpinene (terpinolen to δ-terpinen). en.wikipedia.org/wiki/Terpinolene
  10. Gao, F., Liu, B., Li, M. i in. (2018). Identification and characterization of terpene synthase genes accounting for volatile terpene emissions in flowers of Freesia x hybrida. Journal of Experimental Botany, 69(18), 4249-4265. doi:10.1093/jxb/ery224, pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6093421
  11. Now Smell This: Diptyque Ofrésia, recenzja (2012). nstperfume.com/2012/04/20/diptyque-ofresia-fragrance-review
  12. Now Smell This: Jo Malone English Pear & Freesia, zapowiedź premiery (2010). nstperfume.com/2010/06/09/jo-malone-english-pear-freesia-new-fragrance
  13. Wikipedia: Freesia. en.wikipedia.org/wiki/Freesia
  14. Liberty London: Byredo La Tulipe Eau de Parfum, karta produktu z nutami. www.libertylondon.com/uk/la-tulipe-eau-de-parfum-50ml-306564.html
  15. Fragrantica.pl, forum: Perfumy z przewodnią nutą frezji (2014). www.fragrantica.pl/board/viewtopic.php?id=1329
  16. Lacy Bird: Frezja: pielęgnacja i trwałość w wazonie. lacybird.com/pl/guides/care/freesia-care
  17. Fan, R., Chen, Y., Ye, X., Wu, J., Lin, B., Zhong, H. (2018). Transcriptome analysis of Polianthes tuberosa during floral scent formation. PLoS ONE, 13(9), e0199261. doi.org/10.1371/journal.pone.0199261
  18. Wikipedia: Frezja. pl.wikipedia.org/wiki/Frezja
  19. Murator Dom: Jak uprawiać frezje w ogrodzie? Radzi ekspert. muratordom.pl/ogrod/porady-ogrodnicze/jak-uprawiac-frezje-w-ogrodzie-radzi-ekspert-aa-7sHN-aLyh-wu2k.html
  20. Murator Dom: Frezje w doniczkach: jak je sadzić i pielęgnować. muratordom.pl/ogrod/rosliny/frezje-w-doniczce-jak-sadzic-i-pielegnowac-frezje-w-doniczce-aa-UePX-F2dn-n6JF.html
  21. Bloom & Wild: Freesia symbolism and colours meaning guide. www.bloomandwild.com/the-blog/freesia-flower-meaning

Ostatnia aktualizacja

Ilustracje redakcyjne w tym artykule powstały z użyciem generatywnej AI. Zdjęcia produktów to fotografie naszych świec.

Marta Lis

Marta Lis

Założycielka UrbanNote

Przychodzi ze świata beauty i kosmetyków, od lat otacza się pięknymi zapachami. Pisze o świecach, kompozycjach zapachowych i rzemiośle, które za nimi stoi - szuka słów dla tego, co czujesz, zanim zdążysz nazwać.

Wszystkie artykuły